Archive for μοναστηρια αγιου ορους

«Θάνατος» σημαίνει «αιωνιότητα»

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , on November 3, 2015 by anazhtitis

thanatos-shmainei-aiwniothta-1

Οι μοναχοί του Αγίου Όρους, δεν φοβούνται τον θάνατο. Ζουν υπό την σκέπη της Παναγίας και πορεύονται πλάι στην ασπίδα της Ορθοδοξίας που διδάσκει ότι ο Χριστός ήλθε στη γη για να πατήσει την αμαρτία και τον θάνατο. Μερικά πολύ απλά αλλά ουσιαστικά λόγια του γέροντα Πορφύριου για τον θάνατο που είτε μάς τρομάζει, είτε νομίζουμε ότι αψηφούμε.

Μάθετε εδώ περισσότερα για τη καθημερινή ζωή των μοναχών στα μοναστήρια του Αγίου Όρους

«Στενοχωρήθηκες πολύ. Το βλέπω. Όμως, εμείς οι Χριστιανοί δεν πρέπει να στενοχωρούμεθα, ούτε πρέπει να μας τρομάζει ο θάνατος. Γιατί, τι νομίζεις ότι είναι ο θάνατος; Θάνατος είναι το μέσον, είναι η πόρτα που περνάμε στην αιωνιότητα! Αυτός είναι ο θάνατος… Και από την πόρτα αυτή θα περάσουμε όλοι. Αυτό είναι το μόνο βέβαιο. Αρκεί να είμαστε προετοιμασμένοι. Οπότε, κατά την ημέρα της Κρίσεως, θα βρεθούμε στα δεξιά του Χριστού μας. Εκεί θα ανταμώσουμε όλοι και θα απολαύσουμε τα αγαθά του Παραδείσου. Εδώ δεν ήρθαμε για να μείνουμε αιώνια. Ήρθαμε να δοκιμαστούμε και να φύγουμε για την αιώνια ζωή. Μη θλίβεσαι, λοιπόν, για κάτι που είναι προδιαγεγραμμένο.

7346  «Αυτό το γνωρίζουμε όλοι. Και το περιμένουμε. Ανεξάρτητα εάν μερικοί δε θέλουν να το συνειδητοποιήσουν και λένε ‘εδώ είναι η Κόλαση, εδώ και ο Παράδεισος’. Αμ, δεν είναι έτσι. Και το ξέρουν και οι ίδιοι που το λένε. Και κατά βάθος δεν το πιστεύουν ούτε οι ίδιοι. Όταν, όμως, θα έλθουν αντιμέτωποι με τον θάνατο, τότε ποιος θα τους σώσει; Δεν έχεις ακούσει στον πρώτο κίνδυνο που συναντούν, ακόμη κι εκείνοι που είναι, η ισχυρίζονται ότι είναι, άπιστοι, ποιον καλούν σε βοήθεια; Δε φωνάζουν, «Θεέ μου! Παναγία μου!» ή κάνουν την προσευχή τους μπροσά στις εικόνες των αγίων; Τώρα, θα μου πείς, γιατί σου το είπα. Ε, να ευλογημένε, σε ξέρω πόσο ευαίσθητος είσαι και θέλησα να σε προετοιμάσω. Πήγαινε τώρα στο καλό και εγώ θα κάνω προσευχή, για να σε ενισχύσει ο Κύριος».

ix-0114---300

Σημαντικά στοιχεία της αγίας βιοτής του Γέροντα Πορφυρίου από τον γιατρό που έμεινε δίπλα του 14 χρόνια θα βρείτε στο άρθρο που ακολουθεί: http://www.artionrate.com/index.php/blog/arthrografia/afierwmata/1514-14-xronia-konta-sto-geronta-porfurio

thanatos-shmainei-aiwniothta-2

Κάθε μέρα, θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να αναχωρήσουμε στην αιωνιότητα. Και για να είμαστε έτοιμοι θα πρέπει να φροντίζουμε καθημερινά για την καθαρότητα της ψυχής μας. Ο άγιος Παίσιος λέει στο βιβλίο του χαρακτηριστικά περί του εξαγνισμού της ψυχής:

«Πρέπει καθημερινά να φροντίζεις για τον εξαγνισμό της ψυχής σου. Να κοιτάς τα πνευματικά σου και να λες την ευχή. Όπου είναι ο νους, εκεί είναι και ο λογισμός και η θέληση και η επιθυμία. Το παν αυτό είναι, η υποταγή του πνεύματός μας. Η κάθε αρετή, για να αποκτηθεί θέλει να είμαστε ταπεινοί και προσεκτικοί, για να μπορέσουμε έτσι να δούμε την αντίθετή της κακία, και προσευχή, για να τη βγάλει ο Χριστός».

(Από το βιβλίο “Ανθολόγιο Συμβουλών Γέροντος Πορφυρίου”)

Ανακαλύψτε εδώ μερικές ακόμα διδαχές του Αγίου – γέροντος Πορφύριου του Καυσοκαλυβίτου σχετικά με τη σημασία της επιλογής του κατάλληλου πνευματικού.

Φωτογραφίες: Ascetic Experience

Πηγή: www.artionrate.com

Για τον γέροντα Ευγένιο Σταυρονικητιανό…

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , , , on October 23, 2015 by anazhtitis

iera-monh-stauronikhta-20

Καθισμένος ο γέροντας Ευγένιος, πλάϊ στης βρύσης τ’ ανάγλυφο, στη παμπάλαιη Μονή Σταυρονικήτα, πού’ναι κτισμένη στ΄απόκρημνο των βράχων, κι εμείς αντικρύ, άλλοι σιωπηλοί να ακούμε κι άλλοι διάφορα να ρωτούν, μέχρι ακόμη, αν είναι δυνατόν και για το χρηματιστήριο. Κι ο Κρητικός γέροντας θυμάμαι πού’μεινε για λίγο σιωπηλός, κι ύστερα είπε μονάχα τούτο, «Απ’ ανέμου ήρθανε σ’ ανέμου πάνε» και τίποτα άλλο.

Βρείτε εδώ περισσότερα για τη ζωή στα μοναστήρια του Αγίου Όρους

iera-monh-stauronikhta-11

Ήταν να τον χαίρεσαι τον γέροντα Ευγένιο, θαρρούσες κάποια φωτογραφία παλαιά, ασκητού αρχαίου, στης Κρήτης τ’ Αγιοφάραγγο. Για τούτη την τόση του απλότητα την τόση του «ασημαντότητα», δεν θέλησα ποτέ να πιάσω κουβέντα μαζί του, όσες φορές κι αν πήγα σε τούτο το βυζαντινομονάστηρο. Αρκούσε κάτι σαν εκείνο που είπε ένας μοναχός στον Άγιο Αντώνιο, «αρκεί να σε βλέπω πάτερ μου».

agios antwnios

Φεύγοντας κάτι είπαμε για το Μοναστήρι της Αναλήψεως στη Σίψα της Δράμας. Με κοίταξε σαν μικρό παιδί που ζητά μια χάρη από τους μεγαλυτέρους του και μου είπε «πολύ τον ευλαβούμαι τούτον τον Γέροντα Γεώργιο Καρσλίδη», (ήταν πριν ανακηρυχθεί Άγιος επίσημα), «μια μετάνοια να βάλεις κι από μένα στον τάφο του». Αυτή ήταν κι τελευταία του κουβέντα. Δεν ξανασυναντηθήκαμε. Κοιμήθηκε, μετά από μαρτυρική ασθένεια. Θα έχω το σταυρουδάκι του από κουκούτσια ελιάς που μου χάρισε. Τούτο το ευλογημένο συνήθειο είχε, σταυρουδάκια να χαρίζει σ’ όσους συναντούσε, κάτω από κείνη την κληματαριά στη Μονή Σταυρονικήτα.

iera-monh-stauronikhta-15

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της μοναχικής πολιτείας; Ανακαλύψτε περισσότερα στο άρθρο που ακολουθεί: http://www.artionrate.com/index.php/blog/arthrografia/agioreitikh-zwh/1486-ta-xarakthrhstika-ths-monaxikhs-politeias-2

Του Β. Χαραλάμπους

Πηγή: https://fdathanasiou.wordpress.com

Πότε πανηγυρίζουν τα μοναστήρια στο Άγιο Όρος

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , on October 12, 2015 by anazhtitis

1332b0c83e3c26485e84971f79bd687c_M

Πανηγύρεις οργανώνουν όλα ανεξαίρετα τα οικήματα του Αγίου Όρους, κατά την ημέρα της μνήμης του Αγίου, στον οποίο είναι αφιερωμένος ο ναός του σκηνώματος.

Στη χαρά της πανήγυρης καλούνται οι πάντες με γράμματα (από τις μονές και τις σκήτες) ή προφορικά (από τα κελλιά). Προσκαλούνται με γράμματα: ο Αρχιερέας, τα μέλη της Ιεράς Κοινότητας, οι λοιπές πολιτικές και αστυνομικές Αρχές, οι ψάλτες, οι λοιποί διακονητές.

Η πανήγυρις αρχίζει από την προηγούμενη ημέρα με τον μικρό εσπερινό και συνεχίζεται με την αγρυπνία. Με το τέλος της αγρυπνίας αρχίζει η θεία Λειτουργία και στη συνέχεια η τράπεζα της αγάπης όπου παρακάθονται όλοι οι προσκυνητές.

Οι επιβλητικές κωδωνοκρουσίες, οι ευφρόσυνες ψαλμωδίες, η ανύψωση της βυζαντινής και της ελληνικής σημαίας, η καύση αφθόνου μοσχοθυμιάματος, η διακόσμηση της εισόδου με κλωνάρια της «φιλεόρτου» δάφνης, η παράθεση τραπεζών, τα φιλόφρονα λόγια και ευχές, η εκφώνηση του πανηγυρικού της ημέρας, η προσφορά των κερασμάτων, οι αφειδώλευτες ευλογίες και η χαρίτωση των ψυχών από τις θείες δωρεές είναι τα χαρακτηριστικά μιας αγιορειτικής πανήγυρης.

Η φωτογραφία είναι του Αλή Σάμη, από την πανήγυρη των Αρχαγγέλων στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου το 1927

Εδώ σημειώνονται οι κυριότερες πανηγύρεις των Αγιορειτικών Μονών. Με τρία *** η κύρια, με δύο ** των μεγάλων αγίων και με ένα * οι μικρότερες πανηγύρεις.

Οι ημερομηνίες είναι δοσμένες με το Ιουλιανό και, μετά την κάθετο, με το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό Ημερολόγιο.

Ιαν. 4/17 Όσιος Ευθύμιος κ.λπ. μάρτυρες (* Μ.Βατοπεδίου)
Ιαν. 6/19 Οσιομάρτυρας Ρωμανός (** Μ.Ιβήρων)
Ιαν. 7/20 Σύναξις Τιμίου Προδρόμου (** Μ.Διονυσίου)
Ιαν. 11/24 Όσιος Θεοδόσιος (* Φιλοθέου)
Ιαν. 14/27 Άγιος Σάββας Σέρβων (** Μ.Χελανδαρίου)
Ιαν. 24/6 Φεβρ. Όσιος Διονύσιος εν Ολύμπω και οι 6 Άγιοι της Μονής (* Μ.Φιλοθέου)
Φεβρ. 2/15 Η Υπαπαντή του Κυρίου (*** Μ.Παύλου)
Φεβρ. 8/21 Άγιος Σάββας Β΄ (* Μ.Χιλανδαρίου)
Φεβρ. 13/26 Όσιος Συμεών Σέρβων (* Μ.Χελανδαρίου)
Φεβρ. 23/8 Μαρτ. Όσιος Δαμιανός (* Μ.Εσφιγμένου)
Μαρτ. 9/22 Άγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες (*** Μ.Ξηροποτάμου)
Μαρτ. 25/7 Απρ. Ευαγγελισμός Θεοτόκου (*** Μ.Βατοπεδίου, *** Μ.Φιλοθέου, ** Μ.Μεγίστης Λαύρας)
Απρ. 19/2 Μαϊ. Όσιος Συμεών Μονοχίτων (* Μ.Φιλοθέου)
Απρ. 19/2 Μαϊ. Όσιος Αγαθάγγελος (* Μ.Εσφιγμένου)
Απρ. 23/6 Μαϊ. Άγιος Γεώργιος Τροπαιοφόρος (*** Μ.Ζωγράφου, *** Μ.Ξενοφώντος, ** Μ.Παύλου)
Μαϊ. 9/22 Άγιος Χριστόφορος (* Μ.Καρακάλου)
Μαϊ. 13/26 Όσιοι Ίβηρες (** Μ.Ιβήρων)
Μαϊ. 20/2 Ιουν. Ανακομιδή λειψάνων Α. Νικολάου (* Μ.Γρηγορίου)
Μαϊ. 21/3 Ιουν. Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη (** Μ.Κωνσταμονίτου)
Μαϊ. 21/3 Ιουν. Όσιος Παχώμιος (* Μ.Μεγίστης Λαύρας, * Μ.Παύλου)
Μαϊ. 22/4 Ιουν. Οσιομ. Παύλος (* Μ.Μεγίστης Λαύρας)
Ιουν. 24/7 Ιουλ. Γενέσιον Τιμίου Προδρόμου (*** Μ.Διονυσίου)
Ιουν. 25/8 Ιουλ. Όσιος Διονύσιος (** Μ.Διονυσίου)
Ιουν. 29/12 Ιουλ. Άγιοι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος (*** Μ.Καρακάλου)
Ιουλ. 5/18 ΆγιοςΑθανάσιος Αθωνίτης (*** Μ.Μεγίστης Λαύρας)
Ιουλ. 8/21 Όσιος Θεόφιλος Μυροβλήτης (* Μ.Παντοκράτορος)
Ιουλ. 22/4 Αυγ. Αγία Μαρία Μαγδαληνή (** Μ.Σίμωνος Πέτρας)
Ιουλ. 27/9 Αυγ. Άγιος Παντελεήμων (*** Μ.Παντελεήμονος)
Ιουλ. 28/10 Αυγ. Όσιος Παύλος Ξηροποταμίτης (** Μ.Ξηροποτάμου, ** Μ.Παύλου)
Αύγ. 2/15 Άγ. Στέφανος Πρωτομάρτυς (** Μ.Κωνσταμονίτου)
Αύγ. 6/19 Μεταμόρφωσις του Σωτήρος (*** Μ.Κουτλουμουσίου,*** Μ.Παντοκράτορος)
Αύγ. 11/24 Άγιος Νήφων (** Μ.Διονυσίου)
Αύγ. 15/28 Κοίμησις της Θεοτόκου (*** Μ.Ιβήρων, *** Πρωτάτο)
Αύγ. 24/6 Σεπτ. Άγιος Κοσμάς Αιτωλός (** Μ.Φιλοθέου)
Αύγ. 31/13 Σεπτ. Τιμία Ζώνη Θεοτόκου (** Μ.Βατοπεδίου)
Σεπτ. 14/27 Τίμιος Σταυρός (** Μ.Ξηροποτάμου)
Σεπτ. 22/5 Οκτ. 26 Οσιομαρτύρων και Οσίου Κοσμά (** Μ.Ζωγράφου)
Οκτ. 1/14 Αγία Σκέπη (** Μ.Παντελεήμονος)
Οκτ. 1/14 Άγιος Κουκουζέλης και Γρηγόριος Δομέστικος (* Μ.Μεγίστης Λαύρας)
Οκτ. 5/18 Όσιος Ευδόκιμος (* Μ.Βατοπεδίου)
Οκτ. 20/2 Νοεμ. Αγιος Γεράσιμος, ανακομιδή ι. Λειψάνου (* Μ.Παύλου)
Οκτ. 29/11 Νοεμ. Άγία Αναστασία (** Μ.Γρηγορίου)
Νοεμ. 8/21 Σύναξις Αγίων Ασωμάτων Δυνάμεων (*** Μ.Δοχειαρίου)
Νοεμ.9/22 Όσιοι Ευθύμιος και Νεόφυτος (** Μ.Δοχειαρίου)
Νοεμ. 21/4 Δεκ. Εισόδια Κυρίας Θεοτόκου (*** Χιλιανδαρίου)
Νοεμ. 26/8 Δεκ. Άγιος Αλύπιος ο Κιονίτης (* Μ.Κουτλουμουσίου)
Δεκ. 6/19 Άγιος Νικόλαος (***, Μ.Σταυρονικήτα, *** Μ.Γρηγορίου, ** Μ.Δοχειαρίου)
Δεκ. 7/20 Όσιος Γρηγόριος (** Μ.Γρηγορίου)
Δεκ. 25/7 Ιαν. Η κατά σάρκα Γέννησις του Κυρίου (*** Μ.Σίμωνος Πέτρας)
Δεκ. 26/8 Ιαν. Τίμια Δώρα (* Μ.Παύλου)
Δεκ. 27/9 Ιαν. Άγιος Πρωτομάρτυς Στέφανος (*** Μ.Κωνσταμονίτου)
Δεκ. 28/10 Ιαν. Όσιος Σίμων ο Μυροβλήτης (** Μ.Σίμωνος Πέτρας)
Δεκ. 30/12 Ιαν. Οσιομ. Γεδεών, ο δια Χριστόν σαλός (** Μ.Καρακάλου)

Κινητές γιορτές

Σάββατο Δ΄των Νηστειών, Του Ακαθίστου (** Μ.Διονυσίου, ** Μ.Ζωγράφου)
Δευτέρα της Διακαινησίμου Λιτανεία (** Πρωτάτο)
Τρίτη της Διακαινησίμου Λιτανεία (** Όλες οι Μονές)
Γ΄ Κυριακή μετά το Πάσχα, όσιος Γρηγόριος Σιναϊτης κ.λποί (** Μ.Γρηγορίου)
Πέμπτη της στ΄εβδ., Ανάληψις του Κυρίου (*** Μ.Εσφιγμένου)
Β΄ Κυριακή Ματθαίου, Αγιορειτών Πατέρων (** Όλες οι Μονές)
Β΄ Κυριακή Ματθαίου, Λαυριωτών Πατέρων (** Μ.Μεγίστης Λαύρας)

Το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό Ημερολόγιο

Τα ημερολόγια που ακολουθεί ο χριστιανικός κόσμος δεν είναι μόνο το Ιουλιανό και το Γρηγοριανό, αλλά και το ακριβέστερο του κόσμου, το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά τους.

Μετά τη Γρηγοριανή μεταρρύθμηση του ημερολογίου, το 1582 το νέο ημερολόγιο έγινε αμέσως αποδεκτό από τις καθολικές χώρες, όχι όμως και από τις διαμαρτυρόμενες οι οποίες το αποδέχτηκαν σταδιακά. Στις αρχές του 20ού αιώνα άρχισαν να το αποδέχονται ως πολιτικό ημερολόγιο και οι ορθόδοξες χριστιανικές χώρες. Όσον αφορά τους Έλληνες Ορθοδόξους μόλις στις 16 Φεβρουαρίου του1923 αποφάσισαν να δεχτούν το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Επειδή , όμως, υπήρχε μία καθυστέρηση περίπου13 ημέρων, η 16η Φεβρουαρίου στο παλαιό ημερολόγιο ονομάστηκε 1η Μαρτίου του νέου. Η Εκκλησία της Ελλάδος το 1924 αποδέχτηκε – αφού συμβουλεύτηκε το Οικουμενικό Πατρειαρχείο- όχι το Γρηγοριανό, αλλά το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο, το οποίο έκτοτε ακολουθεί.

Πράγματι, ο τότε Οικουμενικός Πατριάρχης Μελέτιος Δ΄ (ο Μεταξάκης, 1922-1923) συγκάλεσε στην Κωνσταντινούπολη Πανορθόδοξο Συνέδριο τον Μάϊο του 1923, στο οποίο έλαβαν μέρος το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Ρωσίας, το Πατριαρχείο Σερβίας, το Πατριαρχείο Ρουμανίας και οι Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες της Ελλάδος και της Κύπρου. Το σημαντικό γεγονός είναι ότι το Πανορθόδοξο Συνέδριο αποφάσισε ότι η αλλαγή του ημερολογίου ήταν επιβεβλημένη, αφού δεν προσέκρουε σε κανένα κανονικό ή δογματικό κώλυμα. Επιπλέον καθόρισε ως ημέρα της αλλαγής του ημερολογίου την 1η Οκτωβρίου του 1923, η οποία θα ονομαζόταν 14η Οκτωβρίου του 1923.

Η απόφαση του Συνεδρίου ήταν ότι δεν θα υιοθετείτο το Γρηγοριανό ημερολόγιο και υπεδείχθη νέος ημερολογιακός κύκλος 900 ετών, ακριβέστερος του γρηγοριανού κύκλου των 400 ετών.

Η νέα ημερολογιακή πρόταση που έγινε από τον Σέρβο αστρονόμο Μιλούτιν Μιλάνκοβιτς, όριζε ότι από τα έτη που δείχνουν αιώνες (επαιώνια έτη) δίσεκτα θα θεωρούνται μόνον εκείνα των οποίων ο αριθμός των αιώνων διαιρούμενος δια 9, δίνει υπόλοιπο 2 ή 6. Για τα άλλα έτη ισχύει ο ιουλιανός κανόνας. Συνεπώς αντί των δίσεκτων ετών 400, 800, 1200, 1600, 2000 κ.ο.κ. του Γρηγοριανού ημερολογίου, καθιέρωνε ως δίσεκτα τα έτη 200, 600, 1100, 1500, 2000 κ.ο.κ. Εντός κύκλου 900 ετών περιέρχονται 218 δίσεκτα έτη και έτσι η μέση διάρκεια του προτεινόμενου έτους είναι 365,24222222 ημέρες, δηλαδή το σφάλμα του είναι περίπου 2,03 δευτερόλεπτα ετησίως, που σημαίνει ότι αστρονομικά είναι το ακριβέστερο από όλα τα προταθέντα μέχρι σήμερα ημερολογιακά συστήματα. Εάν τώρα δεν έχει υιοθετηθεί από τις άλλες χριστιανικές Εκκλησίες οι λόγοι ασφαλώς δεν είναι επιστημονικοί.

Όσον αφορά τον εορτασμό του Πάσχα το Συνέδριο πρότεινε ο καθορισμός της εαρινής πανσελήνου να καθορίζεται αστρονομικά με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και η ημερομηνία του να καθορίζεται κατά τον «χρόνο» της Ιερουσαλήμ. Υπέδειξε επιπλέων σε όλα τα Ορθόδοξα Αστεροσκοπεία και Πανεπιστήμια να φτιάξουν πίνακες του Πασχαλίου μεγάλης διάρκειας. Ωστόσο για να τακτοποιηθεί το ημερολογιακό ζήτημα πρότεινε τελικά, έπειτα από συμβιβαστική πρόταση της Εκκλησίας της Ελλάδος, αφενός μεν να προστεθούν οι 13 ημέρες στο Ιουλιανό ημερολόγιο δημιουργώντας το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο, αφετέρου δε να μην γίνει καμία παρέμβαση στον Πασχάλιο κύκλο.

Μ’ αυτόν τον τρόπο η προσθήκη των 13 ημερών δεν συνιστά κανένα δογματικό ή κανονικό κώλυμα, εφ’ όσον δεν θίγεται διόλου το ζήτημα του υπολογισμού του Πάσχα. Επίσης απεφάσισε η κάθε Εκκλησία να αποφασίσει ελεύθερα εάν προτιμά να ακολουθήσει το Ιουλιανό ημερολόγιο ή το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό. Ούτε η μία ούτε η άλλη απόφαση θα επηρεάσει την ενότητα και την κανονική κοινωνία των Ορθοδόξων Εκκλησιών μεταξύ τους.

Τελικά το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο υιοθετήθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Εκκλησία της Ελλάδος τη 10η Μαρτίου του 1924, που θεωρήθηκε 23η Μαρτίου του 1924, γιατί εν τω μεταξύ η διαφορά είχε φθάσει τις 13 ημέρες. Αναφορικά με τα Πατριαρχεία που έλαβαν μέρος στο Συνέδριο, το Ρωσικό αποφάσισε να μην προχωρήσει σε καμία αλλαγή. Το Πατριαρχείο της Σερβίας αρχικά απεδέχθη το Νέο Ιουλιανό ημερολόγιο, αλλά στη συνέχεια υπαναχώρησε.

Από τα Πατριαρχεία που δεν έλαβαν μέρος στο Πανορθόδοξο Συνέδριο, τα Πατριαρχεία Αλεξανδρείας και Αντιοχείας δεν δέχτηκαν την πρόταση του Συνεδρίου εφ’ όσον δεν την επικύρωνε απόφαση Οικουμενικής Συνόδου. Επίσης, την ίδια απόφαση πήρε και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, επειδή υποστήριζε ότι με την αλλαγή του ημερολογίου θα άλλαζε και το Πασχάλιο, δημιουργώντας σύγχυση στους πιστούς προσκυνητές που συνέρρεαν στην ιερή πόλη. Λίγα χρόνια αργότερα, την 1η Οκτωβρίου του 1928, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας υιοθέτησε κι αυτό το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο.

Σήμερα το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο ακολουθούν τα Πατριαρχεία Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας, Ρουμανίας και Βουλγαρίας. Επίσης οι Αυτοκέφαλες Εκκλησίες Ελλάδος, Κύπρου, Αλβανίας και Πολωνίας, όπως και οι Αυτόνομες Εκκλησίες Τσεχίας και Σλοβακίας. Τα Πατριαρχεία Ιεροσολύμων, Ρωσίας και Σερβίας δεν έχουν αποδεχθεί την ημερολογιακή μεταρρύθμιση και για λόγους παράδοσης διατηρούν μέχρι σήμερα το Ιουλιανό ημερολόγιο. Ακριβώς και για λόγους παράδοσης στην Ελλάδα τα μοναστήρια στο Άγιον Όρος όπως και τα μετόχια του Αγίου Όρους στην υπόλοιπη Ελλάδα διατηρούν το Ιουλιανό (παλαιό) ημερολόγιο, το οποίο διατηρούν και οι «Γνήσιοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί»* (Γ.Ο.Χ.), γνωστοί ως παλαιοημερολογίτες.

Από το βιβλίο ΤΟ ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ, Μύηση στην Ιστορία και τη Ζωή του, του Δωροθέου Μοναχού εκδόσεις ΤΕΡΤΙΟΣ, Κατερίνη. Τόμος Β΄ σελ. 59-63

http://www.ekklisiaonline.gr/

Οι Άγιοι του Αγίου Όρους

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , , , , , , on July 30, 2015 by anazhtitis

download (1)

Ο κοινός εορτασμός των αγίων του Αγίου Όρους αρχίζει με τη σύνθεση της ακολουθίας και του εγκωμίου τους από τον άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, που είναι και ο τελευταίος συναξαριογράφος…

Ο άγιος Νικόδημος ξεκίνησε την εργασία του αυτή «προτροπή και αξιώσει της Ιεράς και κοινής Συνάξεως πάντων των Μοναστηριακών του Αγίου Όρους Πατέρων».

Ο άγιος Νικόδημος στο γλαφυρό του εγκώμιο πρός τους οσίους αναφέρει τους λόγους που τον οδήγησαν στην «καινή και κοινή μνήμη πάντων των του Όρους άγιων Πατέρων». Γιατί «κοινοί προστάται και ευεργέται όλου κοινώς του αγίου Όρους» φάνηκαν. Αυτοί οι οποίοι «έγιναν εις ημάς μυρίων αγαθών πρόξενοι» άξιο είναι να εορτάζονται μαζί.

Με την κοινή πανήγυρη των Αγιορειτών Οσίων, «όσοι Πατέρες του Όρους, είτε από τους ονομαστούς, είτε από τους ανωνύμους, έμειναν έως τώρα ανεγκωμίαστοι, διότι δεν έχουσιν ιδίαν ασματικήν ακολουθίαν, διά της κοινής ταύτης ακολουθίας και εορτής, και αυτοί» καθίσταται δυνατόν πλέον να «τιμώνται και εορτάζωνται». Ακόμη «ίνα μη ως αχάριστα τέκνα φανώμεν, μη τιμήσαντες κοινώς τους πνευματικούς ημών Πατέρας τούτους και διδασκάλους και ευεργέτας και οδηγούς, των οποίων και τα Μοναστήρια κατοικούμεν, και τας διδασκαλίας εντρυφώμεν, και τον άρτον αυτών τρώγομεν». Και ακόμη «ίνα η κοινή αύτη των αγίων Πατέρων εορτή, γένηται παρακίνησις προς μίμησιν της αρετής, και του ζήλου αυτών εις ημάς τους μοναχούς του νυν καιρού».

Η πλήρης ασματική ακολουθία των οσίων είναι γραμμένη με όλη τη χάρη και την αγάπη του θείου Νικόδημου. Ο μεγάλος του σεβασμός προς τους τιμωμένους αγίους τον κάνει εκστατικό, θαυμαστό και εμπνευσμένο συνθέτη. Στους κανόνες του Όρθρου αναφέρονται ονομαστικά οι άγιοι, αλλά λείπουν αρκετά ονόματα. Οι κόποι του αγίου Νικόδημου και το σκύψιμο του στις αρχαίες του Όρους βιβλιοθήκες δεν του έδωσαν όλα τα ακριβά μυστικά τους. Προσπάθεια συμπληρώσεως της ακολουθίας έκανε ο σύγχρονος και ήδη μακαριστός υμνογράφος μοναχός Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης, αλλά και από εδώ απουσιάζουν ονόματα αγίων, που η έρευνα στις ημέρες μας έφερε στο φως.

Το Άγιον Όρος παρουσιάζει ιστορία πολύπτυχη, αξιοθαύμαστη και αξιοσέβαστη. Μια από τις ωραιότερες πτυχές του, αναμφίβολα, είναι ο αγιολογικός πλούτος του. Η αθωνική αγιολογία δίκαια αποτελεί τη βασική δόξα και τον μεγαλύτερο έπαινο ενός υπερχιλιόχρονου μοναχισμού.

Οι άγιοι του Αγίου Όρους είναι οι φιλόστοργοι πατέρες των Αγιορειτών. Η αγάπη μας προς αυτούς προέρχεται από χρέος και ευγνωμοσύνη για τις δωρεές τους. Είναι αγάπη τέκνων προς κηδεμόνες, μαθητών προς διδασκάλους. Αυτοί μετέβαλαν την αγριότητα του Όρους σε ημερότητα, τον ακατοίκητο τόπο τον έκαναν κατοικήσιμο, την έρημο τη μετέτρεψαν σε πολιτεία. Έγιναν κτήτορες μονών και σύναξαν πλησίον τους πλήθη μοναχών. Όσο ζούσαν ήταν σύμβουλοι και μετά την τελευτή τους έγιναν πρεσβευτές για όλους. Μοναχοί από διαφόρους τόπους συγκεντρώθηκαν σ’ ένα τόπο και πήραν ένα όνομα. Ακόλουθοι του πρώτου ησυχαστή Πέτρου, που του είπε η Θεοτόκος τη χαροποιό επαγγελία, περί συνεχούς προστασίας του Όρους. Και έγινε πράγματι η Θεοτόκος μόνιμη σκέπη, φρουρός και ιατρός όχι μόνο των άγιων, αλλά και όλων των μοναχών.

Οι άγιοι του Αγίου Όρους δόθηκαν ολοκληρωτικά στον Θεό. Με πολυχρόνιους σκληρούς αγώνες καθάρισαν τον εαυτό τους και έγιναν δοχεία καθαρά να δεχθούν ουράνια χαρίσματα. Την προς τους αδελφούς τους αγάπη απέδειξαν με το ν’ αφήσουν τη φίλη τους ησυχία και κατόπιν θεοσημειών να πορευθούν προς ίδρυση μονών, σκητών και κελλιών. Με κόπους πολλούς, έξοδα και πειρασμούς έκτισαν οικήματα για να είναι, κατά τον άγιο Νικόδημο, «σχολεία πάσης αρετής, εντολών του Θεού φυλακτήρια, πόνων ασκητικών φροντιστήρια, αγγελικής πολιτείας εργαστήρια, παλαιών και αγίων Κοινοβίων μιμητήρια, των ξένων καταγώγια, των πτωχών καταφύγια, λιμένες σωτηριώδεις και ακύμαντοι».

Από τους αγίους του ονομάσθηκε το όρος του Άθω άγιον. Αυτοί είναι η ωραιότητα του Όρους, το μεγαλείο του και η ακτινοβόλος θερμότητα που αναπαύει τους πιστούς. Άγιον Όρος, κατά τον άγιο Νικόδημο, σημαίνει «τόπος άγιότητος· τόπος καθαρότητος· τόπος όπου επάτησαν τόσων αγίων πόδες. Τόπος, όστις έχει εζυμωμένα τα χώματα από τα αίματα, από τους ιδρώτας, και από τα δάκρυα εκατοντάδων και χιλιάδων οσίων Πατέρων εν ενί λόγω, το Άγιον Όρος είναι τόπος αρετής και αγαθοεργίας».

Οι άγιοι του Αγίου Όρους ανέδειξαν το Όρος και το έκαναν θαυμαστό όπως το Σινά, τα όρη της Παλαιστίνης, το Πηλούσιο, το Γαλήσιο, τον Λάτρο, τον Όλυμπο της Βιθυνίας.

Μοναχός Μωυσής Αγιορείτης

oi agioi tou agiou orous

koliba agiwn agiou orous

Περί το 1800 μ.Χ. αγιογραφήθηκε η ανωτέρω εικόνα των Αγιορειτών Αγίων, που βρίσκεται στην αίθουσα των Συνάξεων της Ιεράς Κοινότητος, ενώ παλαιότερα βρισκόταν στο τέμπλο του ιερού ναού του Πρωτάτου Καρυών Αγίου Όρους. (Κόλυβα των Αγιορειτών Πατέρων Ιερά Μονή Ξενοφώντος)

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΚΟΥΤΛΟΥΜΟΥΣΙΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , on September 3, 2014 by anazhtitis

KOYTLOYMOYSI

Πρωτοπρεσβύτερου Λάμπρου Φωτόπουλου

Μετὰ τὴν Γαλλικὴ Ἐπανάσταση ἡ ἀκολουθούμενη ἀπὸ τὴν Εὐρώπη τακτικὴ ἦταν ὁ διαμελισμὸς τῶν Αὐτοκρατοριῶν καὶ ἡ δημιουργία Ἐθνικῶν Κρατῶν. Μέσα σὲ αὐτὴ τὴν δίνη τῶν ραγδαίων ἐξελίξεων, στὴν Ἑλλάδα ἔλαχε νὰ παίξη τὸν ρόλο τῶν ἀρχαιοελλήνων. Ἂν καὶ ὁ τότε Ἑλλαδικὸς χῶρος εἶχε κατὰ πλειοψηφία Ἀρβανιτόφωνους, Σλαβόφωνους καὶ Τουρκόφωνους κατοίκους καὶ λιγότερο ἑλληνόφωνους, μὲ διάφορα ἐπιστημονικὰ ἅλματα καὶ πολιτικοθρησκευτικὲς μεθοδεύσεις σχηματίσθηκε μὲ τὴν πάροδο τῶν ἐτῶν μία Ἐθνικιστικὴ Ἰδεολογία ποὺ χρησιμοποιήθηκε σὰν μοχλὸς γιὰ τὴν διάσπαση τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ στὴ συνέχεια γιὰ τὴν πολυδιάσπαση τῶν Βαλκανίων. Αὐτὸν τὸν Νεοεθνικισμὸ οἱ Βαλκανικοὶ λαοὶ τὸν πλήρωσαν, καὶ ἀκόμη τὸν πληρώνουν, μὲ ποτάμια αἱμάτων.
Στὴν Ἑλλάδα, σὰν μερικὸ διάδοχο τῆς Ρωμαϊκῆς Αὺτοκρατορίας (=Βυζαντίου) καὶ τῆς Ὀθωμανικῆς στὴ συνέχεια, τῆς δόθηκε, μεταξὺ ἄλλων, καὶ ἡ χερσόνησος τοῦ Ἂθωνα, ποὺ εἶναι γνωστὴ Παγκoσμίως ὡς Ἅγιον Ὄρος. Τὸ τμῆμα αὐτὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους προστατεύεται ἀπὸ διεθνεῖς Συμβάσεις καὶ ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸ Σύνταγμα ὡς ἰδιαίτερο Θρησκευτικὸ Καθίδρυμα. Οἱ κάτοικοί του εἶναι ὅλοι Ὀρθόδοξοι Μοναχοί –ἄνδρες, καθὼς καὶ οἱ ἐπισκεπτόμενοι ἢ ἐργαζόμενοι στὴν περιοχὴ λαϊκοὶ εἶναι ἐπίσης μόνον ἄνδρες. Ἡ εἴσοδος γυναικῶν ἀπαγορεύεται θεσμικά («ἄβατον»). Τὸ Ἃγιον Ὄρος εἶναι ἕνας σιωπηλὸς τόπος, ὁ ὁποῖος, γιὰ ὅποιον μπορεῖ νὰ καταλάβη τὰ σύμβολα καὶ τὰ σχήματά του, γίνεται ἀντιληπτὸς ὡς ἕνας ὑπερουράνιος Ὕμνος δόξας τοῦ Ἑνὸς Μόνου Ἀληθινοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ.
Ἡ πιστὴ προσήλωση τόσο στὴν ὑπερχιλιετῆ παράδοση τῆς μοναχικῆς ζωῆς ὅσο καὶ ἡ πέραν ἀπὸ κοσμικὰ σχήματα ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ πλησίον ἔχουν παιδαγωγήσει τοὺς μοναχοὺς νὰ θεωροῦν τὴν Ὀρθόδοξη πίστη σὰν κύριο δεσμὸ ἀδελφοσύνης. Ἔτσι ἡ ἐθνικὴ ἢ τοπικὴ καταγωγὴ τοῦ καθενὸς μοναχοῦ εἶναι δευτερεύουσας σημασίας ἢ ἐντελῶς παραθεωρημένη. Χαρακτηριστικὸ εἶναι ὅτι ὁ κάθε μοναχὸς φέρει ὡς ὄνομα τὸ μοναχικό του ὄνομα καὶ ὄχι αὐτὸ ποὺ εἶχε πρὶν γίνει μοναχός καὶ ἐπώνυμο τὸ ὄνομα τοῦ Μοναστηριοῦ ὅπου διαμένει καὶ ἀσκεῖται π.χ. Βαρνάβας Γρηγοριάτης (ἀπὸ τὴν Μονὴ Γρηγορίου). Μέσα σὲ αὐτὰ τὰ πλαίσια ἀπὸ παλαιὰ τὸ Ἅγιον Ὄρος, χωρὶς φυλετικὲς προκαταλήψεις, κατοικήθηκε ἀπὸ πάσης Ἐθνικότητας Μοναχούς, ὅπως Ἑλληνόφωνους, Σέρβους, Ρώσους, Σύρους, Ρουμάνους, Βουλγάρους, Κύπριους, Ἀλβανούς, Τουρκόφωνους Καππαδόκες (Καραμανλῆδες), ἀκόμη καὶ Ἀμερικανοὺς καὶ Εὐρωπαίους πιὸ πρόσφατα. Σήμερα ἀπὸ τὰ Μοναστήρια τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἡ Μονὴ Ἅγίου Παντελεήμονος κατοικεῖται ἀπὸ Ρώσους, ἡ Μονὴ Χιλανδαρίου ἀπὸ Σέρβους, ἡ Μονὴ Ζωγράφου ἀπὸ Βουλγάρους, ἡ Ρουμάνικη Σκήτη πλησίον τῆς Μεγίστης Λαύρας ἀπὸ Ρουμάνους.
Ἐκεῖνο ποὺ δὲν θὰ φανταζόταν κανεὶς βλέποντας τὰ πράγματα μέσα ἀπὸ τὰ παραμορφωτικὰ γυαλιὰ τῆς ἑλληνικῆς ἰδεολογίας, εἶναι μιὰ Τουρκικὴ παρουσία στὸ Ἅγιον Ὄρος. Βέβαια, μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ Κεμὰλ Ἀτατοὺρκ καὶ τὴν δημιουργία Τουρκικοῦ Ἔθνους βάσει θρησκευτικῶν διακρίσεων, ὅπως ἀπαιτοῦσε καὶ ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης, εἶναι δύσκολο σήμερα νὰ συνδυαστῆ ὁ Χριστιανισμός, καὶ πολὺ περισσότερο ὁ Ὀρθόδοξος Χριστιανικὸς Μοναχισμὸς, μὲ τὴν Τουρκικὴ Ἐθνικὴ Ἰδεολογία. Ὅμως ἡ Ἱστορία δὲν πορεύεται Ἰδεολογικὰ ἀλλὰ ἐμπειρικὰ καὶ ἀνατρέπει στὸ διάβα της πολιτικὲς σκοπιμότητες καὶ παροδικὰ σχήματα. Ἀποκαλύπτει ἐνίοτε ἕναν ἄγνωστο καὶ ἀνυποψίαστο κόσμο καὶ ἔτσι θέτει ἐρωτήματα καὶ ἀναζητᾶ νέες θεωρητικὲς συνθέσεις γιὰ πραγματικότητες ποὺ εἶχαν θαφτεῖ στὴ σκόνη τοῦ παρελθόντος.
Μία τέτοια ἔκπληξη γνώρισε ὁ ὑπογράφων καθὼς καὶ μιὰ ὁμάδα Τούρκων Χριστιανῶν, ὅταν ἐπισκεφθήκαμε πρόσφατα τὸ Ἅγιον Ὄρος. Ἡ περιέργεια τοῦ ὀνόματος «Κουτλουμούσι», ποὺ θύμιζε κάτι Τούρκικο, ὁδήγησε τὰ βήματά μας ὡς προσκυνητῶν στὴν Ἱερὰ Μονὴ Κουτλουμουσίου. Τὸ Μοναστήρι αὐτὸ εἶναι ἀπὸ τὰ πιὸ ἀρχαῖα Μοναστήρια τοῦ Ἁγίου Ὄρους καὶ βρίσκεται στὶς Καρυές, ποὺ εἶναι ἡ πρωτεύουσα καὶ ὅπου εἶναι καὶ ἡ Κεντρικὴ Διοίκηση τῆς Ἁγιορείτικης Πολιτείας. Ἀναζητώντας τὴν Ἱστορία αὐτοῦ τοῦ Μοναστηριοῦ, μάθαμε μὲ πραγματικὴ ἔκπληξη πολλὰ καὶ ἐξόχως ἐνδιαφέροντα:
Τὸ Μοναστήρι αὐτὸ χτίστηκε ἀπὸ κάποιον εὐσεβῆ ἄνθρωπο, Τουρκικῆς Καταγωγῆς (Σελτζοῦκο Τοῦρκο) λίγο πρὶν ἀπὸ τὸ 1000 μ.Χ. Αὐτὴ τὴν ἐποχὴ ἀρχίζει οὐσιαστικὰ καὶ ὁ ἐποικισμὸς τοῦ Ἁγίου Ὄρους καὶ ἡ μεγάλη ἀνοικοδόμηση τῶν πρώτων Μοναστηριῶν. Τὰ 20 παλαιὰ Μοναστήρια τοῦ Ἁγίου Ὄρους συμμετέχουν σήμερα στὴν Διοίκησή του. Τὰ νεώτερα Μοναστήρια, ὀνομαζόμενα Σκῆτες, ὑπάγονται διοικητικὰ καὶ ἰδιοκτησιακὰ στὰ παλαιὰ αὐτὰ Μοναστήρια. Ἡ Μονὴ Κουτλουμουσίου εἶναι μία ἀπὸ τὶς παλαιὲς Μονές, στὴν ὁποία ὑπάγονται Σκῆτες καὶ μικρὰ μοναχικὰ κελλιὰ σκορπισμένα στὶς Καρυὲς καὶ ἄλλα μέρη τοῦ Ἄθωνα.
Ποιὸς ἦταν αὐτὸς ὁ Σελτζοῦκος Τοῦρκος ποὺ ἔκτισε τὴν Ἱερὰ Μονὴ Κουτλουμουσίου; Τὰ μέχρι σήμερα γνωστὰ χειρόγραφα ποὺ σώζονται στὸ Ἅγιον Ὄρος εἶναι καὶ λιγοστὰ καὶ ἀναφέρονται περισσότερο σὲ ἰδιοκτησιακὰ θέματα παρὰ σὲ ἀναλυτικὲς ἱστορικὲς περιγραφές. Συνδυάζοντας ὅλα αὐτὰ οἱ Μοναχοὶ ἀλλὰ ἀξιοποιώντας καὶ τὶς προφορικὲς παραδόσεις, ποὺ διαφυλάσσονται σὲ αὐτὸν τὸν τόπο μὲ ἱεροπρέπεια, διηγοῦνται:
Λίγο πρὶν ἀπὸ τὸ 1000 μ.Χ., δηλαδὴ σχεδὸν μισὸ αἰῶνα πρὶν νὰ καταλάβουν οἱ Ὀθωμανοὶ τὴν Μ. Ἀσία, στὸν ἁγιασμένο τόπο τοῦ Ἄθωνα ἦλθε ἕνας νεαρὸς Τοῦρκος. Ἀναζητοῦσε τόπο γιὰ νὰ ἀφιερώση τὴ ζωή του στὸν Χριστό. Ὁ παππούς του, ἕνας πολὺ εὐσεβὴς Τοῦρκος ποὺ ζοῦσε στὴν Μ. Ἀσία, τοῦ ἔδωσε τὴν εὐχή του νὰ βρῆ ἐκεῖ ποὺ θὰ πήγαινε ἕναν τόπο ἥσυχο ποὺ θὰ ἔχη ἕνα μεγάλο βράχο καὶ δίπλα ἄφθονο νερό. Ὅταν ὁ νέος αὐτός, ποὺ στὴν ἱστορία εἶναι γνωστὸς ὡς Κουτλουμούσης, ἔφτασε στὴν περιοχὴ τῆς Μονῆς Κουτλουμουσίου καὶ στάθηκε πάνω στὸν βράχο ποὺ ὑπῆρχε τότε ἐκεῖ, βλέποντας μπροστά του νὰ τρέχη ἕνα ποτάμι, κατάλαβε ὅτι αὐτὸς ἦταν ὁ τόπος ποὺ ὁ διορατικός (ἴσως καὶ ἅγιος παππούς του) τοῦ εἶχε προαναγγείλει. Ἐκεῖ ἔμεινε καὶ ἔχτισε τὸ μικρὸ τότε, καὶ μεγάλο ἀργότερα, Μοναστηράκι του. Τὸ ποτάμι τοῦ Κουτλουμούση ὑπάρχει καὶ σήμερα καὶ ρέει ἀδιάκοπα κάτω ἀπὸ τὸν Ναὸ τοῦ Μοναστηριοῦ, σὲ βάθος 6 μέτρων. Πάνω στὸν βράχο εἶναι χτισμένο τὸ Μοναστήρι. Ὁ προσκυνητὴς ποὺ φτάνει μετὰ ἀπὸ ἐπίπονο ταξίδι στὴν Ἱερὰ Μονὴ θὰ συναντήση στὴν εἴσοδο μιὰ παμπάλαια βρύση καὶ θὰ δροσιστῆ μὲ τὸ εὐλογημένο νεράκι της.
Ἡ Τουρκικὴ παρουσία στὸ Ἅγιον Ὅρος δὲν εἶναι καθόλου ἔκπληξη γιὰ ὅσους γνωρίζουν τὴν Ρωμαίικη Ἱστορία. Στὸν Στρατὸ τῆς Χριστιανικῆς Αὐτοκρατορίας ἀπὸ πολὺ παλαιὰ ὑπῆρχαν Τοῦρκοι Στρατιῶτες. Αὐτοὶ οἱ Τοῦρκοι ὄχι μόνον δὲν ἦταν Μουσουλμάνοι, ὅπως ἀργότερα συνέβη μετὰ τὴν Ἀραβικὴ Ἐπέλαση, ἀλλά οὔτε Σαμανιστές, ὅπως οἱ παλαιοὶ Τοῦρκοι. Ζῶντας ἀνάμεσα σὲ ὀρθόδοξους χριστιανούς, χωρὶς νὰ ἀλλοιώσουν τὴν ἐθνική τους ταυτότητα οὔτε νὰ ξεχάσουν τὴ γλώσσα τους, δέχθηκαν τὴν Ἀληθινὴ Θρησκεία τοῦ Ἀναστάντος Χριστοῦ καὶ ἔμαθαν καὶ αὐτοί, ὅπως ὅλος ὁ τότε Κόσμος, πὼς μπορεῖ ὁ Ἄνθρωπος νὰ συναντηθῆ μὲ τὸν Θεὸ ἐδῶ καὶ τώρα καὶ νὰ θεωθῆ.
Ὁ Κουτλουμούσης φαίνεται ὅτι εἶχε γνωρίσει πολὺ καλὰ τὴν μέθοδο ποὺ διδασκόταν ἀπὸ ἔμπειρους πνευματικοὺς στὴν ἐποχή του γιὰ τὰ στάδια τῆς καθάρσεως καὶ τοῦ φωτισμοῦ τοῦ νοῦ, ὥστε ὁ ἄνθρωπος νὰ γίνη θεοειδὴς καὶ νὰ γνωρίση τὸν Θεὸ ἐμπειρικὰ καὶ πραγματικὰ μέσα ἀπὸ τὴν ἀδιάλειπτη προσευχή. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ἀναζήτησε τὸν ἡσυχαστικὸ τόπο τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ποὺ ἐκείνη τὴν περίοδο μαγνήτιζε ὅλες τὶς εὐαίσθητες περὶ τὰ θεῖα ψυχές.
Στὰ μοναστήρια τοῦ Ἁγίου Ὄρους καθημερινὰ μνημονεύουν τοὺς ἀείμνηστους Κτήτορες κάθε Μονῆς. Μέσα σὲ αὐτοὺς καθημερινὰ ἀκούγεται καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Κουτλουμούση. Ἀναζητῶντας τὴν γλωσσικὴ ἐξήγηση τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ διαπιστώνουμε ὅτι πρέπει νὰ σημαίνη εἴτε «αὐτὸς ποὺ πῆρε τὴν εὐλογία»-Kutalmιş εἴτε «εὐλογημένος»- Kutlumuş εἴτε Kurtulmuş — αὐτὸς ποὺ σώθηκε ἢ αὐτὸς ποὺ γλύτωσε. Πολὺ πιθανὸν τὸ ὄνομα Κουτλουμοὺς νὰ ἦταν μία χαρακτηριστικὴ προσθήκη (προσωνύμιο) στὸ ἄγνωστο γιὰ μᾶς μοναχικὸ ὄνομα ποὺ θὰ εἶχε ὁ μοναχὸς αὐτός, ὅπως γίνεται σὲ πάρα πολλὲς περιπτώσεις στὴν ἱστορία τοῦ ὀρθόδοξου μοναχικοῦ βίου (ὅπως π.χ. Ἰωάννης Κολοβὸς, Μωυσής Αἰθίοψ, Θεόδωρος Γραπτὸς, Συμεών Σαλὸς διὰ Χριστὸν κ. ἄ.).

Ἡ ἱστορία τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κουτλουμουσίου καὶ ἡ καταγωγὴ τοῦ ἁγίου κτήτορός της εἶναι μία ἀκόμη ἀπόδειξη ὅτι οἱ δύο Λαοί, ὁ Τουρκικὸς καὶ ὁ Ἑλληνικός, εἶναι … καταδικασμένοι νὰ ζοῦν μαζί. Τὰ θέματα ποὺ τοὺς ἑνώνουν, ὅσο καὶ ἂν τὰ προσπερνοῦν ἀπρόσεκτα αὐτοὶ ποὺ ἐπιδιώκουν τὴ διαίρεση, ὑπάρχουν παντοῦ καὶ εἶναι πολὺ περισσότερα ἀπὸ αὐτὰ ποὺ μᾶς διαιροῦν (τὰ ὁποῖα καὶ ὑπερτονίζουν, βέβαια, αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ποὺ μᾶς ὁδηγοῦν σὲ διαιρέσεις καὶ συγκρούσεις).
Στὸν Ἀρχαῖο Κόσμο κριτήριο ἐθνικῆς ἑνότητας ἦταν τὰ Ἱερά. Ὅσοι προκυνοῦσαν τὰ Ἱερὰ τῶν Ἑλλήνων (Δελφούς, Ὀλυμπία, Ἐπικούρειο Ἀπόλλωνα κ.λ.π.) θεωροῦντο ὁμοεθνεῖς, Ἕλληνες. Ὁ ἅγιος Κουτλουμούσης ἀποτελεῖ κοινὸ πνευματικὸ πρόγονο Ἑλλήνων, Τούρκων καὶ ὅλων τῶν Ὀρθοδόξων. Ἂς παρακαλέσουμε, μὲ τὶς ἅγιες εὐχές του, νὰ εὐδοκήση ὁ Πανάγαθος Θεὸς νὰ δώση μία νέα σύγκληση τῶν Λαῶν τῶν Βαλκανίων, ὥστε νὰ παύσουν οἱ ἀδελφοκτόνοι πόλεμοι καὶ νὰ ὑπάρξη τέτοια εἰρήνη ποὺ θὰ ὁδηγῆ τοὺς ἀνθρώπους σὲ ἀναζήτηση θεϊκῶν ἐμπειριῶν. Ὅπως ἔγινε στὸν Ἄθωνα τὴν ἐποχὴ τοῦ ἀειμνήστου κτήτορος Κουτλουμούση.

http://www.enromiosini.gr/

Τα αρχαία ελληνικά χειρόγραφα του Αγίου Όρους

Posted in Uncategorized with tags , , , on August 22, 2013 by anazhtitis
Σε μια εποχή που η τυπογραφία άνηκε ακόμη στο μακρινό μέλλον, τα χειρόγραφα αποτελούσαν το μοναδικό τρόπο για να διασωθούν οιαρχαίες γνώσεις στο διηνεκές.Στο Μεσαίωνα, ορισμένα μοναστήρια λειτούργησαν και ως «κιβωτοί γνώσεων» διαφυλάσσοντας τα αρχαία κείμενα με τη μορφή χειρογράφων.
Τα χειρόγραφα αυτά αντιγράφονταν από μοναχούς μέσα στο ημίφως των μοναστηριακών εργαστηρίων, στα περίφημα καλλιγραφεία. Τα περισσότερα αρχαιοελληνικά κείμενα που διασώθηκαν ως τις μέρες μας, είναι αποτέλεσμα των ακατάπαυστων αντιγραφών, που γίνονταν σ’ αυτά τα εργαστήρια από ορισμένους γενναίους μοναχούς.
Μοναχούς που έβαζαν σε κίνδυνο ακόμη και τη ζωή τους προκειμένου να διαφυλάξουν τις αρχαίες γνώσεις, που για κάποιους φανατικούς χριστιανούς θεωρούνταν «αιρετικές». Κι όμως, αυτές οι «αιρετικές» γνώσεις ήταν εκείνες που οδήγησαν στην αναγέννηση του Δυτικού πολιτισμού…
Ακόμη και στα χρόνια του Μεσαίωνα, σε μια εποχή που κυριαρχούσε η αγραμματοσύνη, οι αγιορείτες μοναχοί έδιναν έμφαση στο γραπτό λόγο, θεωρώντας ότι συμβάλει στην πνευματική αναβάθμιση των ανθρώπων. Γι’ αυτό και έγραφαν, αντέγραφαν και διαφύλατταν χιλιάδες χειρόγραφα, όχι μόνο θεολογικού ή λειτουργικού χαρακτήρα, αλλά και «κοσμικών γνώσεων», οι οποίες κληροδοτήθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες σοφούς.
Τα χειρόγραφα αυτά, πέρα από το περιεχόμενο τους, ήταν και διακοσμημένα με καλλιγραφίες, πράγμα που τα καθιστούσε αληθινά μνημεία τέχνης. Παρά τις καταστροφές και τις αφαιμάξεις που υπέστησαν, οι βιβλιοθήκες των μοναστηριών του Άθω κρύβουν έναν πραγματικό θησαυρό αρχαιοελληνικών γνώσεων. Σήμερα, στις μοναστηριακές βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους φυλάσσονται περίπου 20.000 πολύτιμα χειρόγραφα, που περιμένουν υπομονετικά τους ειδικούς για να τα μελετήσουν…
images
ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΚΑΛΛΙΓΡΑΦΟΙ-ΜΟΝΑΧΟΙ ΤΟΥ ΑΘΩΝΑ
Η χερσόνησος του Άθω άρχισε να αναδύεται ως μοναστικό κέντρο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας προς τα τέλη του 10ου μ.Χ. αιώνα, όταν κατέφθασε εκεί κρυφά ο μοναχός Αθανάσιος, ο οποίος ίδρυσε στο νοτιοανατολικό άκρο της χερσονήσου τη μονή Μεγίστης Λαύρας(963μ.Χ.). Ο Αθανάσιος, ο ιδρυτής του αγιορείτικου κοινοβιακού μοναχισμού, ήταν προσωπικός φίλος του Ιωάννη Τσιμισκή καθώς και διακεκριμένος καλλιγράφος και ταχυγράφος.
Επέλεξε τη χερσόνησο του Άθω ως τόπο μοναστικής ζωής εξ αιτίας της απαράμιλλης φυσικής της ομορφιάς, της φυσικής της προστασίας από τις εχθρικές επιδρομές, του γεγονότος ότι ήταν ουσιαστικά ακατοίκητη από ανθρώπους, καθώς και εξ’ αιτίας της γεωγραφικής της εγγύτητας με τη συμβασιλεύουσα πόλη της αυτοκρατορίας, τη Θεσσαλονίκη. Εξαιτίας αυτών των πλεονεκτημάτων ο Άθως εξελίχθηκε σύντομα στο σημαντικότερο μοναστηριακό κέντρο του ορθόδοξου χριστιανισμού, με πολυάριθμα μοναστήρια και χιλιάδες μοναχούς.
Ο Αθανάσιος ο Αθωνίτης ήταν ένας άνθρωπος ασκητικός, που όμως αγαπούσε υπερβολικά τα βιβλία. Όταν από την Κωνσταντινούπολη κατέφθασε στον Άθω, εκτός από το καλογερικό του κουκούλι κουβάλησε μαζί του και δύο βιβλία. Αυτή η αγάπη του για τα βιβλία τον οδήγησε να ιδρύσει στην νεοσύστατη ακόμη Μεγίστη Λαύρα ένα εργαστήριο αντιγραφής χειρογράφων (Scriptorium) και μια οργανωμένη βιβλιοθήκη. Όρισε μάλιστα υπεύθυνο για το εργαστήριο τον πρωτοκαλλίγραφο Ιωάννη και βιβλιοφύλακα τον μοναχό Μιχαήλ.
Το παράδειγμα του μιμήθηκαν και οι κτήτορες των άλλων μοναστηριών (Βατοπαιδίου 985μ.Χ. και Ιβήρων 980μ.χ.), που φρόντισαν προσωπικά για την παραγωγή, την αντιγραφή και τη διαφύλαξη βιβλίων, με περιεχόμενο όχι μόνον θεολογικό και λειτουργικό αλλά και «κοσμικών γνώσεων», δηλαδή φιλοσοφικό, ιατρικό, νομικό, μουσικό κι εκπαιδευτικό.
Πολλοί μοναχοί έμειναν γνωστοί και ως γραφείς χειρόγραφων κωδίκων με πλούσια δράση και παραγωγή (Αθανάσιος ο Αθωνίτης, Ιωάννης Λαυριώτης, Ευθύμιος ο Ιβηρ, Διονύσιος Στουδίτης, Νείλος ο Μυροβλήτης, Ιωάννης ο Κουκουζέλης κ.α.). Συνολικά μνημονεύονται πάνω από 40 επώνυμοι βυζαντινοί καλλίγραφοι-μοναχοί, που συνέγραψαν χειρόγραφα στις αγιορείτικες μονές.

ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΚΑΙ SCRIPTORIUM
Το σίγουρο είναι πως οι μοναχοί του Αγίου Όρους δεν περιφρονούσαν τα βιβλία. Μόλις ιδρύονταν ένα μοναστήρι μια από τις πρώτες ενέργειες των κτητόρων του ήταν η δημιουργία μιας βιβλιοθήκης, που αποσκοπούσε στην κάλυψη των πνευματικών αναγκών των μοναχών και πρωτίστως στην κάλυψη των λειτουργικών αναγκών της μοναστικής αδελφότητας. Ο ηγούμενος όριζε πάντα έναν βιβλιοθηκάριο, υπεύθυνο για τη διαφύλαξη και συντήρηση των χειρογράφων.
Μια βιβλιοθήκη άρχιζε πάντα την πορεία της μ’ ένα πυρήνα βιβλίων, που αφιέρωνε σε αυτήν ο ιδρυτής της. Ως χώρος για τη διαφύλαξη των πολύτιμων χειρογράφων επιλέγονταν κατά παράδοση το υπερώο, πάνω από τον εξωνάρθηκα του καθολικού (π.χ. στη Μονή Εσφιγμένου). Σε άλλες ωστόσο περιπτώσεις, όταν ο χώρος του υπερώου δεν επαρκούσε, χρησιμοποιούνταν και ορισμένα απομονωμένα και πυρασφαλή κτίσματα, όπως στην περίπτωση της Μεγίστης Λαύρας.
Προτού ωστόσο τα χειρόγραφα τοποθετηθούν στη βιβλιοθήκη σημειώνονταν συνήθως πάνω τους η χαρακτηριστική κτητορική επιγραφή, που
καταριόταν τον επίδοξο καταστροφέα τους: «Αυτή η βίβλος υπάρχει της θειας και ιεράς μονής… και όποιος την αφαιρέση να έχει τας άρας των τριακοσίων δέκα οκτώ…». Για προστατευτικούς πάλι λόγους, γράφτηκαν ανά τους αιώνες πάνω στα ίδια βιβλία, απαγορευτικές φράσεις όπως: «Μηδείς τεμνέτω τα φύλλα..» ή «Μηδείς αποξενώση την Βίβλο ταύτην…».
Μια βιβλιοθήκη φιλοδοξούσε πάντα να περιλάβει όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις, όχι μόνον θεολογικού αλλά και κοσμικού περιεχομένου. Βασικές πηγές εμπλουτισμού μιας μοναστηριακής βιβλιοθήκης υπήρξαν η παραγωγή χειρογράφων στο ίδιο το μοναστήρι, η αγορά και η παραγγελία βιβλίων για την κάλυψη μιας συγκεκριμένης ανάγκης ή έλλειψης και βεβαίως οι μεγάλες και εντυπωσιακές δωρεές αυτοκρατόρων, ηγεμόνων, πατριαρχών, αρχιερέων, μοναχών αλλά και ιδιωτών, που χάριζαν τις προσωπικές τους συλλογές (τον 16ο αιώνα ο καθηγητής της πατριαρχικής σχολής Θεοφάνης Ε. Νοταράς, χάρισε όλα του τα βιβλία στην Ι. Μ. Ιβήρων).
Κατά κανόνα κάθε μοναστήρι κληρονομούσε και την προσωπική βιβλιοθήκη των μοναχών του. Ωστόσο, αρκετά χειρόγραφα προέρχονταν από παραγγελίες. Χαρακτηριστικό είναι το ακόλουθο σημείωμα για ένα χειρόγραφο, που παραγγέλθηκε με έξοδα μιας μονής: «Το παρόν Ωρολόγιον εγράφη παρά του οικτρού και αμαρτωλού Κύριλλου του Ναυπάκτιου δια συνδρομής και εξόδου της σεβάσμιας μονής…».
Στις περισσότερες μονές του Αγίου Όρους υπήρχαν λοιπόν συγκροτημένες συλλογές χειρογράφων και λειτουργούσαν βιβλιογραφικά εργαστήρια, όπου οι μοναχοί-γραφείς αντέγραφαν τα πρωτότυπα όχι αυθαίρετα αλλά βάσει αυστηρών κανόνων, που τους ακολουθούσαν πιστά. Τα ελληνικά χειρόγραφα γράφονταν μέχρι τον 9ο αιώνα σε μεγαλογράμματη γραφή, δηλαδή με κεφαλαία. Από τον 9ο αιώνα όμως και μετά επικρατεί σταδιακά η μικρογράμματη γραφή και όλα τα χειρόγραφα των προηγούμενων εποχών «μεταχαρακτηρίζονται» κατά τη διάρκεια της αντιγραφής τους.
Από την ίδρυση των πρώτων Scriptorium στις μονές υπήρχε μια σχετικά αξιόλογη παραγωγή χειρογράφων, ενώ η ακμή της βιβλιογραφικής δραστηριότητας εντοπίζεται τον 14ο και τον 15ο αιώνα. Η παραγωγή χειρογράφων συνεχίστηκε και μετά την ανακάλυψη της τυπογραφίας (άλλωστε το πρώτο τυπογραφείο στον ελλαδικό χώρο λειτούργησε το 1759 στη Μεγίστη Λαύρα) φθάνοντας στο σημείο να μιλάμε τον 17ο αιώνα για πραγματική άνθηση, με την εμφάνιση μιας ιδιότυπης μορφής γραφής, την «Ξηροποτάμινην γραφήν» ,που είναι γνωστή και ως «αγιορείτικη».
Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΩΝ
Τα χειρόγραφα, που βρίσκονται σήμερα στις μοναστηριακές βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους υπολογίζονται επίσημα στις 15.000 ή, σύμφωνα με άλλους υπολογισμούς ξεπερνούν τις 20.000. Αυτά μπορούν να ταξινομηθούν με κριτήρια μορφολογικά, γλωσσολογικά αλλά κυρίως με βάση το περιεχόμενο τους. Με βάσει τη μορφή τους τα χειρόγραφα διακρίνονται σε ειλητάρια ή κοντάκια (ονομάζονται έτσι επειδή τυλίγονται γύρω από κοντό ξύλο) και σε κώδικες (βιβλία) διαφόρων σχημάτων.
Πρέπει να σημειωθεί πως από τον 2ο και 3ο μ.Χ. αιώνα, τα βιβλία με δεμένες σελίδες (κώδιξ, λατινικά codex) άρχισαν να αντικαθιστούν τον παραδοσιακό κύλινδρο από πάπυρο. Ήταν μια ανθεκτική και εύκολη στη χρήση γραφική ύλη, τόσο για το κείμενο όσο και για την εικονογράφηση τους. Σύντομα οι κώδικες έγιναν η κυρίαρχη μορφή των χειρογράφων.
Οι περισσότεροι κώδικες έχουν καλλιτεχνικές βιβλιοδεσίες και διακοσμημένα καλύμματα με βαρύτιμα επιθήματα, σκαλιστά μέταλλα και ημιπολύτιμους λίθους. Όσον αφορά το βιβλιακό υλικό με το οποίο είναι κατασκευασμένα διακρίνονται σε περγαμηνά (από δέρμα ζώου), χαρτώα και βομβύκινα (από βαμβάκι).
Από γλωσσική άποψη χωρίζονται σε ελληνικά (90% επί του συνόλου) και ξενόγλωσσα. Τα ξενόγλωσσα, που αποτελούν περίπου το ένα δέκατο, περιλαμβάνουν σλάβικα, λατινικά, ρουμάνικα και γεωργιανά χειρόγραφα, και χρησιμοποιούνταν από τους ξενόγλωσσους ορθόδοξους μοναχούς που παροικούν στο Άγιον Όρος κατά την τελευταία χιλιετηρίδα. Τα περισσότερα από αυτά δεν είναι παρά μεταφράσεις από τα ελληνικά θεολογικών και λειτουργικών κειμένων.
Τέλος, όσον αφορά την αρχαιότητα τους, το αρχαιότερο χειρόγραφο του Αγίου Όρους είναι ένα περγαμηνό σπάραγμα λατινικής γραφής του 4ου μ.Χ. αιώνα και οκτώ φύλλα του Ευθαλιανού Κώδικα (6ος μ.Χ. αιώνας), με αποσπάσματα από τις επιστολές του Αποστόλου Παύλου προς Γαλάτες και Κορινθίους.
ta-arxaia-ellhnika-xeirografa-tou-agiou-orous-2
ΤΑ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ
Σχετικά με το περιεχόμενο τους, τα αγιορείτικα χειρόγραφα διακρίνονται σε αυτά που διασώζουν κείμενα αρχαίων κλασσικών συγγραφέων ή γενικότερα κοσμικών γνώσεων π.χ. αστρολογίας, βοτανικής, γεωγραφίας, ιατρικά, νομικά –και σε εκείνα που περιέχουν κείμενα χριστιανικού και λειτουργικού περιεχομένου.
Τα δεύτερα αποτελούν φυσικά και τη συντριπτική πλειοψηφία, επειδή όχι μόνον χρησιμοποιούνταν συχνά από τους μοναχούς αλλά κυρίως γιατί το βυζάντιο ήταν θεοκρατικής δομής. Πέρα από αυτό όμως, οποιοδήποτε είδος κοσμικής γνώσης, θεωρούνταν από τους μοναχούς δευτερευούσης σημασίας σε σχέση με τη θεολογία.

Παρόλα αυτά όμως υπήρχαν και μοναχοί, που με θάρρος και αποφασιστικότητα διακινδύνευαν ακόμη και τη ζωή τους προκειμένου να διαφυλάξουν τις αρχαίες γνώσεις και σ’ αυτούς ίσως οφείλεται ως ένα σημείο και η αναγέννηση της Δύσης από το μεσαιωνικό σκοταδισμό. Έτσι, αν σήμερα μπορούμε ν’ απολαύσουμε Πλάτωνα, Αριστοτέλη, Όμηρο, Θουκυδίδη κι ένα σωρό άλλους αρχαίους συγγραφείς, ίσως να το χρωστάμε σε μια χούφτα μοναχών, που στο ημίφως των εργαστηρίων τους αφιέρωναν ατέλειωτες ώρες στην αντιγραφή των αρχαιοελληνικών χειρογράφων…
Δυστυχώς δε διαθέτουμε έγκυρα στοιχεία για τον ακριβή αριθμό των αρχαιοελληνικών χειρογράφων, που βρίσκονται σήμερα στις μοναστηριακές βιβλιοθήκες του ΆΘωνα. Ενδεικτικά πρέπει να σώζονται γύρω στα 600 έργα κλασικών συγγραφέων. Ο αριθμός αυτός δεν πρέπει να θεωρείται μικρός, καθώς σ’ αυτά ακριβώς τα χειρόγραφα εστιάζονταν πάντα οι Ευρωπαίοι «προσκυνητές» που έκλεβαν ή αγόραζαν τους κώδικες για να εμπλουτίσουν τις Δυτικές βιβλιοθήκες. Ωστόσο, παρά τις σημαντικές κλοπές και αφαιμάξεις, στις βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους συνεχίζουν ως σήμερα να υπάρχουν πολλοί και αξιόλογοι αρχαιοελληνικοί κώδικες.
Πιο παλιός και πιο σημαντικός απ’ όλους είναι η περίφημη Βοτανική του Διοσκουρίδου (Ω75), ένας κώδικας ηλικίας 1000 ετών, προσωπικό δώρο του Νικηφόρου Φωκά στον Αθανάσιο τον Αθωνίτη. Το βιβλίο, που φυλάσσεται στη βιβλιοθήκη της Μεγίστης Λαύρας (ο υπογράφων είχε τη μοναδική και συγκινητική ευκαιρία να το ξεφυλλίσει προσωπικά…), θεωρείται ιδανικό για την παρασκευή φαρμάκων από βότανα. Η Βοτανική του Διοσκουρίδη περιέχει αρκετές πληροφορίες ιατρικής και φαρμακολογίας και πολυάριθμες μικρογραφίες, κυρίως ολοσέλιδες εικονογραφήσεις φυτών με αλφαβητική σειρά καθώς και εικόνες φιδιών, εντόμων, ζώων και πτηνών.
Άλλοι σημαντικοί αρχαίοι έλληνες συγγραφείς, χειρόγραφα των οποίων διασώζονται ακόμη στο Άγιον Όρος, είναι ο Επίκτητος, ο Ερμογένης και ο Ευκλείδης στην μονή Εσφιγμένου, ο Ευριπίδης, ο Αισχύλος, ο Θεόκριτος, ο Σοφοκλής και ο Πίνδαρος στην Ιβήρων. Από αυτά που ξεχωρίζουν είναι και το φημισμένο χειρόγραφο των γεωγράφων Πτολεμαίου και Στράβωνα (αριθμός 655, του 13ου αιώνα), που βρίσκεται στο Βατοπαίδι.
Εκτός από τη Βοτανική του Διοσκουρίδη στην Ι. Μ. Μεγίστης Λαύρας σώζονται δύο χειρόγραφα του Θουκυδίδη και οι Βίοι Παράλληλοι του Πλούταρχου. Επίσης στην τελευταία σώζονται το μοναδικό νομικό χειρόγραφο με τις Νεαρές των Κομνηνών(13ος αι. Θ65), ένα σπάνιο ιατρικό χειρόγραφο του Αέτιου Αμηδινού, προσωπικού ιατρού του Ιουστινιανού, καθώς και χειρόγραφα του Γαληνού. Όπως προαναφέραμε, ο αριθμός των χειρογράφων των κλασσικών συγγραφέων θα πρέπει να θεωρείται μεγάλος, αν λάβουμε υπόψιν μας πως αυτά ακριβώς τα έργα ήταν ο κύριος στόχος των Ευρωπαίων «προσκυνητών» κατά τις αφαιμάξεις των μοναστηριακών βιβλιοθηκών.

ΚΛΟΠΕΣ ΚΑΙ ΑΦΑΙΜΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΕΥΡΩΠΑΙΟΥΣ «ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΕΣ»
Οι μοναστηριακές βιβλιοθήκες του Άθωνα είχαν μεγάλη φήμη και ασκούσαν πάντα μεγάλη γοητεία στο λόγιο και βιβλιόφιλο κοινό της Δύσης, το οποίο εκφράζονταν με θαυμασμό για τις «εξαιρετικές βιβλιοθήκες… που βρίσκονται στο Όρος Άθως» (celebratisimas bibliotecas… qui in Ato Montesunt).
Τα πανεπιστήμια, οι ευγενείς, οι λόγιοι αλλά και οι τυπογράφοι της Δύσης, ανακαλύπτοντας τη δύναμη και τη γοητεία της αρχαιοελληνικής σκέψης, επιθυμούσαν διακαώς να αποκτήσουν και να μελετήσουν αρχαιοελληνικούς κώδικες, που για τους μοναχούς του Άθωνα θεωρούνταν συνήθως… δευτερευούσης σημασίας σε σχέση με τα λειτουργικά και θεολογικά κείμενα. Έτσι, με την πρωτοβουλία φιλότεχνων, ως επί το πλείστον, Ηγεμόνων οργανώθηκαν ολόκληρες αποστολές προς τα μοναστήρια του Αγίου Όρους, που είχαν ως επίκεντρο τους την αγορά κωδίκων με έργα αρχαίων ελλήνων συγγραφέων.
Στοχεύοντας σχεδόν αποκλειστικά στους αρχαιοελληνικούς κώδικες, οι Δυτικοί «συλλέκτες χειρογράφων» αφαίμαξαν σημαντικές ποσότητες κωδίκων, με αποτέλεσμα σήμερα να διασώζονται λιγότερα από 1000 χειρόγραφα κοσμικών γνώσεων στο Άγιον Όρος. Ωστόσο, χάρη σε αυτές τις αφαιμάξεις επιχειρήθηκαν και οι πρώτες τυπογραφικές εκδόσεις του 16ου,17ου και 18ου αιώνα, με κυριότερη εκείνη των Απάντων του Πλάτωνα από τον τυπογράφο Μανούτιο Αλδο (Βενετία 1513).
Εύκολα γίνεται κατανοητό τo πόσο βοήθησαν αυτού του είδους οι εκδόσεις στην Αναγέννηση της Δύσης, εφόσον όλα αυτά τα έργα έγιναν αντικείμενα προσεκτικής μελέτης από τους ιστορικούς, φιλόλογους και θεολόγους της Εσπερίας. Αυτή η αναβίωση του κλασικού πνεύματος πυροδότησε μια αλυσιδωτή αντίδραση αφυπνίσεων, που τελικά οδήγησε στη σταδιακή απελευθέρωση της Ευρώπης από τα δεσμά των προκαταλήψεων και της άγνοιας.
Σύμφωνα μάλιστα με τον ιερομόναχο Νικόδημο τον Λαυριώτη (Μεγίστη Λαύρα), υπεύθυνο για τη μεγαλύτερη συλλογή χειρογράφων του Αγίου Όρους: «Οι διαρροές των χειρογράφων από τις αγιορείτικες βιβλιοθήκες βοήθησαν στο να απαλλαγεί η Δύση από τον σκοταδισμό της παπικής αλαζονείας».
Ας κάνουμε ωστόσο μια μικρή παρένθεση σχετικά με τις σημαντικότερες περιπτώσεις αφαιμάξεων και απωλειών χειρογράφων από τις αγιορείτικες βιβλιοθήκες. Χάρη σ’ ένα ταξίδι, που απέβη ιδιαίτερο καρποφόρο, ο έλληνας λόγιος Ιανός Λάσκαρης(1445-1534) επισκέφτηκε το 1491-1492 τον Άθωνα και για λογαριασμό του ηγεμόνος της Φλωρεντίας Λαυρέντιου Μεδίκου, αφαίρεσε 200 περίπου ελληνικά χειρόγραφα, από τα οποία 80 περιείχαν έργα άγνωστα την εποχή εκείνη στη Δύση, μεταξύ των οποίων έργα του Γαληνού, του Θεόκριτου, του Αριστοτέλη, του Πτολεμαίου, του Καλλίμαχου…
Ο Kερκυραίος λόγιος Nικόλαος Σοφιανός ανάμεσα στα χρόνια 1540-1544 αντέγραψε και συνέλεξε στο Άγιον Όρος περίπου 300 χειρόγραφα για λογαριασμό του Hurtado de Mentoza, του βιβλιόφιλου πρέσβη του Kαρόλου E’ στη Bενετία. Στα μέσα περίπου του 17ου αιώνα ο Aθανάσιος ο Ρήτωρ, ο οποίος προσχώρησε στον καθολικισμό, κατ’ εντολή του καρδινάλιου Μαζαρίνου μετέφερε στη Γαλλία 109 χειρόγραφα, από τα οποία 74 προέρχονταν από τη Μεγίστη Λαύρα και σήμερα βρίσκονται στην Εθνική Βιβλιοθήκη των Παρισίων.
Επίσης ο Mηνάς Mινωΐδης στα 1840-1855, κατ’ εντολή του γαλλικού Υπουργείου Παιδείας μετέφερε κι αυτός στη Γαλλία πολλά ελληνικά χειρόγραφα, τόσο από άλλες Μονές (π.χ. από τη Ι. Μ.Tιμίου Προδρόμου Σερρών), αλλά κυρίως από τις μοναστηριακές βιβλιοθήκες του Άγίου Όρους.
Το 1516 ο Μάξιμος Γραικός (Μιχαήλ Τριβώλης), ο περίφημος «φωτιστής των Ρώσων», μετέφερε στη Ρωσία δεκάδες κώδικες για να τον βοηθήσουν στο μεταφραστικό του έργο. Το 1654,ο Ρώσος μοναχός Αρσένιος Σουχάνωφ, ενεργώντας με εντολή του Τσάρου Αλέξιου και του Πατριάρχη της Μόσχας Νίκωνος, μετέφερε στην «3η Ρώμη» πάνω από 500 αγιορείτικα χειρόγραφα! Συγκεκριμένα απογύμνωσε πολλές μονές από αξιόλογα χειρόγραφα, πολλά από τα οποία περιείχαν κλασικά κείμενα.
Τέλος,ο γνωστός Ρώσος επιστήμονας Πορφύριος Oυσπένσκυ, αρχιμανδρίτης και κατόπιν αρχιεπίσκοπος Kιέβου, περιήλθε τις Mονές του Σινά, των Mετεώρων και του Αγίου Όρους και δεν δίστασε να αφαιρέσει από αυτές όσα χειρόγραφα ή και μεμονωμένα ακόμη φύλλα του φαίνονταν να έχουν κάποια αξία. Το μόνο θετικό πάντως απ’ όλες αυτές τις αφαιμάξεις είναι ότι φωτίστηκε από την ελληνική γνώση, τόσο η παπική Δύση, όσο και οι σλαβικοί λαοί του βορρά.

ta-arxaia-ellhnika-xeirografa-tou-agiou-orous-3
Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
Σήμερα στις μοναστηριακές βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους σώζονται 16.000-20.000 χειρόγραφα! Αυτή η ποσότητα θεωρείται ότι αποτελεί το 50% των ελληνόγλωσων χειρογράφων, που υπάρχουν σήμερα σε ολόκληρο τον κόσμο. Από αυτά πάνω από τα μισά βρίσκονται στις βιβλιοθήκες τριών μόνον μοναστηριών (Μεγίστη Λαύρα, Ιβήρων και Βατοπαίδι). Ειδικότερα η βιβλιοθήκη της Μεγίστης Λαύρας είναι η μεγαλύτερη συλλογή χειρογράφων (2242 χειρόγραφα) στο Άγιο Όρος και η 3η παγκοσμίως, ύστερα από εκείνη της Αγίας Αικατερίνης του Σινά (4.500 χειρόγραφα εκ των οποίων το 75% είναι ελληνόγλωσσα) και του Βατικανού (3.500 χειρόγραφα).
Στις 20 μονές του Άθωνα σώζεται το μοναδικό διαχρονικό σύνολο ελληνικών χειρογράφων όχι μόνο στο χώρο της ελληνικής επικράτειας, αλλά και σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Τα ελληνικά χειρόγραφα του Αγίου Όρους συγκροτούν τη μεγαλύτερη συλλογή ελληνικών χειρογράφων στον κόσμο, αφού ο αριθμός τους ξεπερνά κατά πολύ το σύνολο των δύο μεγαλύτερων συλλογών της Ευρώπης, του Βατικανού και της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Παρισιού, που και οι δύο μαζί δεν υπερβαίνουν τις 10.000.

ΔΙΑΣΩΣΗ ΣΕ ΜΙΚΡΟΦΙΛΜΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΩΝ
Η μελέτη της ιστορίας των αγιορείτικων χειρογράφων δεν είναι εύκολη υπόθεση, εφόσον ποτέ δεν υπήρξαν μεσαιωνικοί κατάλογοι βιβλιοθηκών, όπως στις περιπτώσεις των μεσαιωνικών μοναστηριών της Δύσης. Οι προσπάθειες για την καταγραφή και τη συστηματική μελέτη των χειρογράφων του Άθωνα ξεκίνησαν μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα και συνεχίζονται. Πρώτος ο Σπυρίδων Λάμπρου εξέδωσε έναν δίτομο κατάλογο κωδίκων του Όρους(πλην Βατοπαιδίου και Μεγίστης Λαύρας),που περιελάμβανε 6.619 χειρόγραφα. Στη συνέχεια, το 1925, ο καθηγητής Σωφρόνιος Ευστρατιάδης εξέδωσε στο Παρίσι έναν κατάλογο με τους κώδικες των μονών Βατοπαιδίου και Μεγίστης Λαύρας. Πλήρης πάντως κατάλογος δεν υπάρχει ακόμη.
Ωστόσο το Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών(ΠΙΠΜ) της Ι.Μ. Βλατάδων (Θεσσαλονίκη) έχει αναλάβει τη κατάρτιση ενός λεπτομερούς καταλόγου, όπως επίσης και τη μικροφωτογράφιση όλων των χειρογράφων. Έτσι το περιεχόμενο των χειρογράφων όχι μόνον θα διασωθεί, αλλά θα είναι εύκολη και η μελέτη τους από τους ειδικούς, που δεν χρειάζονται πλέον να επισκεφτούν τις μοναστηριακές βιβλιοθήκες για να τα μελετήσουν. Το ΠΙΜΠ, που υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, είναι ένα ιδιωτικό ίδρυμα που συντηρείται με επιχορηγήσεις και δωρεές. Ανάμεσα στ’ άλλα περιέχει ένα αρχείο μικροταινιών, ένα αρχείο διαφανειών (Slides) καθώς και ειδικές φωτοαναγνωριστικές συσκευές.
Η συντήρηση των αρχαίων χειρογράφων βασίζεται σ’ ένα πρόγραμμα, που περιλαμβάνει την τοποθέτησή τους σε ειδικές θήκες, για καλύτερη φύλαξη και μεταφορά. Την αποκατάσταση των διαλυμένων εξώφυλλων και εσώφυλλων και την τοποθέτηση φαρμάκων ενάντια στα φθοροποιά μικρόβια. Τέλος, σε συνεργασία και με ξένα πανεπιστήμια, εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα συντήρησης και απολύμανσης των χειρογράφων από καταστροφικά μικρόβια.
Η προσφορά των χειρογράφων του Αγίου Όρους στην πολιτιστική εξέλιξη της Ευρώπης είναι ανεκτίμητη. Όπως άλλωστε λέει χαρακτηριστικά και ο βιβλιοθηκάριος της μονής Μεγίστης Λαύρας, Ιερομοναχός Νικόδημος: «Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά, που ακριβώς θα βρισκόταν σήμερα η ανθρωπότητα, χωρίς τις αρχαίες γνώσεις που διεσώθησαν με τα χειρόγραφα των βυζαντινών μοναστηριών και ιδιαίτερα του Αγίου Όρους. Κατά πάσα πιθανότητα η Αναγέννηση της Δύσης θ’ αργούσε μερικούς αιώνες…».

Πηγή: opaidagogos.blogspot.gr