Archive for εικονα

Οι Αγιογραφίες στην Ορθόδοξη παράδοση

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , on October 20, 2015 by anazhtitis

Το πρώτο πράγμα που θα δει κάποιος μπαίνοντας σε μια Ορθόδοξη εκκλησία είναι οι αγιογραφίες, ακολούθως θα παρακολουθήσει ανθρώπους να «σταυροκοπιούνται» και όλη αυτή η παρατήρηση θα τους προβληματίσει σχετικά με την Ορθόδοξη παράδοση της εκκλησίας.

Με απλές απαντήσεις και εικόνες το άρθρο αυτό θα δώσει απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα:

agiografies-se-orthodoxh-paradosh-1

Τι είναι οι αγιογραφίες;

– Είναι εικόνες ανθρώπων που αγίασαν και τους σεβόμαστε. Είναι ήρωες και εμπνευστές για τους ορθόδοξους πιστούς.

– Συναντώντας μια ορθόδοξη αγιογραφία οι πιστοί κάνουν το σημείο του Σταυρού και προσκυνούν την εικόνα.

Διαβάστε εδώ ένα άρθρο για την αγιογράφιση του Ναού του Ταξιάρχη με θαύματά του από τον Άρχοντα αγιογράφο του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας Κων/νο Ξενόπουλο. 

Επίσης διαβάστε εδώ για την γλώσσα των αγίων εικόνων

agioi-anarghroi-www.artionrate.com

Πρώτη επαφή με τις αλήθειες τις πίστης

Οι εικόνες αποτελούν για όλους ανεξαιρέτως τους Ορθοδόξους, την πρώτη επαφή με τις αλήθειες της πίστης. Μια αγιογραφία βρισκόταν πάντα πάνω από το παιδικό κρεβάτι, ένα καντήλι φώτιζε τα βράδια το εικονοστάσι, πάνω σε αγιογραφημένες μορφές αγίων στηλώθηκαν τα μάτια μας την ώρα της προσευχής. Δεν νοείται Ορθοδοξία χωρίς ορθόδοξη αγιογραφία. Μια μόνο μέρα εορτάζεται η Ορθοδοξία και αυτή συνδέεται με τις άγιες εικόνες.

Εικόνα: Αγιογραφία Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού φιλοτεχνημένο από αγιογράφους μοναχούς της Καλύβης «Άγιοι Μακάριοι» στο Άγιον Όρος. Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Διαβάστε εδώ ένα άρθρο για τη Θεολογία της εικόνας   

xristos-pantokratoras-www.artionrate.com

Έκφραση δογματικών αληθειών

Για τους Ορθοδόξους η απεικόνιση του Χριστού και των Αγίων εκφράζει θεμελιώδεις δογματικές αλήθειες:

– Την είσοδο του Θεού στην ανθρώπινη ιστορία

– Τον εξαγιασμό της ύλης και του ανθρωπίνου σώματος

– Την δυνατότητα αναγωγής από την υλική εικόνα στο άυλο πρωτότυπο

Ο ρόλος των αγιογραφιών στην βίωση των αληθειών της πίστης είναι πολύ σημαντικός. Η Ορθοδοξία πάντα υπήρξε και υπάρχει ως δύναμη απελευθέρωσης του ανθρώπου από την αμάθεια.

Εικόνα: Αγιογραφία Χριστού Παντοκράτωρα από τους αγιογράφους μοναχούς στο κελί των «Αγίων Μακαρίων» στο Άγιον Όρος. Γνήσιο μοναστηριακό προϊόν του Αγίου Όρους η αγιογραφία αυτή είναι στολισμένη με φύλλα χρυσού 22Κ στο ένσταυρο φωτοστέφανο. Διαβάστε περισσότερα για τις αποχρώσεις και την ανάλυση της εικόνας εδώ.

agiografies-se-orthodoxh-paradosh-2

Εκκλησία: το κοινό ιατρείο των ψυχών

«Δεν έχω βιβλία, δεν έχω ελεύθερο χρόνο για να διαβάσω, μπαίνω στο κοινό ιατρείο των ψυχών, την Εκκλησία, ενώ με πνίγουν λογισμοί σαν τα αγκάθια. Με τραβάει για να δω η ομορφιά της ζωγραφικής και σαν κήπος με λουλούδια ευχαριστεί την όρασή μου και χωρίς να το καταλάβω βάζει μέσα στην ψυχή μου τη δοξολογία του Θεού… Είδαν οι Απόστολοι τον Κύριο με τα σωματικά τους μάτια και τους Αποστόλους τους είδαν άλλοι και τους μάρτυρες άλλοι. Ποθώ κι εγώ να τους βλέπω και με την ψυχή και με το σώμα και να τους έχω σαν φάρμακο που διώχνει μακριά το κακό.»

Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός.

agiografies-se-orthodoxh-paradosh-3

Ποια η σημασία της ορθόδοξης παράδοσης;

– Η ζώσα παράδοση της Ορθοδοξίας, όπως την αποκαλούν οι πατέρες στο Άγιον Όρος, δίνει ζωή. Είναι η παράδοση της Ορθόδοξης οικογένειας σε όλο τον κόσμο η οποία είναι ζωντανή εδώ και 2,000 χρόνια.

– Σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας, η θαυματουργία μιας εικόνας συνδέεται και με την ευσέβεια του αγιογράφου που την ιστόρησε.

– Ένα θαύμα αποτελεί καρπό της συνάντησης της πίστης με την παντοδυναμία και την αγάπη του Θεού.

Πηγή: http://www.artionrate.com

Advertisements

Σύγχρονες προεκτάσεις της Εικόνας

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , on August 19, 2015 by anazhtitis

Στην εικόνα της Αγίας Τριάδας αποκαλύπτεται η τελειότητα των διαπροσωπικών σχέσεων μιας ολόκληρης κοινωνίας ή ακόμη και ολόκληρης της ανθρωπότητας.

p38-ag-triada-(38k-11bp-trip-67)

 

Μέσα στην εικόνα της φιλοξενείας του Αβραάμ τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος δεν τοποθετούνται δίπλα-δίπλα για αισθητικούς κυρίως λόγους, αλλά για να αποκαλυφθεί το μέγα μυστήριο της κοινωνίας των προσώπων. Είναι πολύ χαρακτηριστικά τα τελευταία λόγια στην κινηματογραφική ταινία του μοναδικού ορθόδοξου σκηνοθέτη A. Tarkowski (1932-1986) για τον μεγάλο αγιογράφο Aldrei Roublev (1360-1427 ή 1430): «Η εικόνα της φιλοξενείας του Αβραάμ αποκαλύπτει την καταλλαγή ανάμεσα στο τέλος μας εποχής που δεν έχει λόγο να εκφρασθεί. Η εικόνα έρχεται ως ένα Πάσχα. Αποτελεί τον θάνατο της φαντασίας και μαζί τους πεθαίνουν οι προσωπικές μας φαντασιώσεις. Μετά ακολουθεί η Ανάσταση της αλήθειας της εικόνας, η προσωπική μας Ανάστασις, όπου ο άνθρωπος θα μπορέσει να δει με γυμνούς οφθαλμούς τη βασιλεία του Θεού. Εδώ γινόμαστε μάρτυρες του τέλους μιας συγκεκριμένης γλώσσας και της γέννησης μιας νέας γλώσσας στο χώρο της αγιογραφίας. Άραγε τί θα μπορούσαμε να πούμε για το σήμερα; Το είδωλο της σημερινής μας εποχής προσκρούει στο σκάνδαλο του προσώπου. Η εικόνα είναι η βεβαίωση του προσώπου, δηλαδή της ελευθερίας. Και είναι σημαντικό να θυμηθούμε την άρνηση των μονοθελητών να δεχτούν τη διαφορά ανάμεσα στο πρόσωπο και τη φύση. Η ανθρώπινη φύση είναι μία και κοινή σε όλους μας, τα πρόσωπα όμως είναι τελείως διαφορετικά μεταξύ τους. Οι εικονοκλάστες ρωτούσαν τους υπερασπιστές των εικόνων για ποια από τις δύο φύσεις του Χριστού εικονιζόταν. Την θεία ή την ανθρώπινη; Και δια στόματος του αγίου Στουδίτου απαντούμε: «Παντός εικονιζομένου, ουχ η φύσις, αλλ’ η υπόστασις εικονίζεται». Αυτό σημαίνει ότι στην εικόνα δεν παριστάνονται οι φύσεις των αγίων αλλά τα πρόσωπα σε μια δεδομένη στιγμή της ιστορίας χωρίς να χρησιμοποιούμε συγκεκριμένα μοντέλα όπως στη ζωγραφική. Αρκεί να ανατρέξει κανείς στο έργο του μεγάλου Πανσέληνου, του έλληνα μοναχού εικονογράφου Θεοφάνους και όλων των μετέπειτα αγιογράφων για να αντιληφθεί την παραπάνω διαφορά. Δεν είναι συμβολικός και αναφορικός ο χαρακτήρας της αγιογραφίας. Είναι η ομολογία και η πιστοποίηση των πραγμάτων. Η επίγνωση του Θεού οδηγεί στην αποκάλυψη του ανθρωπίνου προσώπου. «Οίδαμεν δε ότι εάν φανερωθή, όμοιοι αυτώ εσόμεθα, ότι οψόμεθα αυτόν καθώς έστι», λέγει ο ευαγγελιστής Ιωάννης.

sugxrones-proektaseis-eikonas-2

Ο άνθρωπος γίνεται ο ίδιος «τόπος Θεού» και τόπος Θεού σημαίνει μεταξύ άλλων και τόπος ανθρώπων. Ας δούμε τρία βασικά σημεία ως προεκτάσεις της θεολογίας της εικόνας στη σύγχρονη εποχή μας:

1. Το πρώτο βασικό συμπέρασμα είναι η διαφορά ανάμεσα στις έννοιες «μίμησις» και «εξάρτησις». Η εποχή μας έχει γεμίσει από παντός είδους είδωλα και οι νέοι μας έχουν πλέον εγκλωβισθεί στον μιμιτισμό των τηλεοπτικών εικόνων – ειδώλων.

2. Εάν η μίμηση σημαίνει υποταγή σε ένα είδωλο ή σε ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής, η εικόνα σημαίνει διάλογος προσώπων. Εάν συγκεντρώσουμε την προσοχή μας σε δύο βασικά σημεία, το ήθος και το διάλογο, τα συμπεράσματα είναι πολλαπλά. Ας μεταφερθούμε νοερά σε μία αίθουσα δικαστηρίων, αν και δεν χρειάζεται αφού καθημερινά η τηλεόραση εργάζεται για μας… Από τη μια πλευρά στον τοίχο η εικόνα του Χριστού και από την άλλη ο κάθε κατηγορούμενος, ενώ παρεμβαίνουν το Ευαγγέλιο –ο άγραφος ηθικός νόμος- και ο δικαστής –ο ανθρώπινος νόμος. Και κάπου μπορεί να υπάρχει μια υποθετική συζήτηση. Γιατί δεν μιμήθηκες το πρότυπο; Και από εδώ ξεκινά το λάθος. Το λάθος της μίμησης από τη μια που οδηγεί σε συμβιβασμούς για την επιτέλεση του ηθικού χρέους και η έλλειψη του διαλόγου από την άλλη, σε μια κοινωνία που δεν θέλει να ακούσει και δεν μπορεί να δει τον πόνο της καθημερινής ζωής. Αρνούμαστε την εικόνα για χάρη του λόγου. Η εικόνα όμως αυτή, θα μπορούσε να ήταν και άλλες πάρα πολλές, δεν μπορεί να σταθεί δίπλα στην εικόνα της Εκκλησίας μας. Στην Εκκλησία έχουμε τα «ήδη τελειοθέντα», τη μαρτυρία μιας κοινωνίας «ζώντων και τεθνεώντων», που ζει ο πιστός μέσα στο λειτουργικό βίωμα. Γράφει ο μεγάλος άγιος της Ορθοδοξίας Ιωάννης Δαμασκηνός: «Όταν οι σκέψεις μου με τυραννούν και με εμποδίζουν να απολαύσω τη μελέτη, πηγαίνω στον ναό… η όρασή μου αιχμαλωτίζεται και οδηγεί την ψυχή μου στον Θεό. μελετώ την ανδρεία του μάρτυρος… και η φλόγα του με ανάβει». Το παραπάνω χωρίο αποτελεί μια απάντηση σε κάθε είδους προσπάθεια που αποσκοπεί στην ανάγκη της προσευχής μπροστά στις εικόνες ή meditation- ή σε κάποια αόρατη σκέψη.

r3x-zwodotis-20,5x27,5-360,00

 

Στις αναπτυσσόμενες κοινωνίες αντικρύζουμε πλέον καθαρά τα θλιβερά αποτελέσματα της καταστροφής κονοτήτων με τη μεταφορά της νέας τεχνολογίας σε χώρες του τρίτου κόσμου. Η έννοια της «ανάπτυξης» θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί, ως ένας «κοινωνικός δαρβινισμός», δηλαδή τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα χάνονται στο όνομα κάποιων καλύτερων. Ο δυναμισμός αυτός της ανάπτυξης με μια μονόπλευρη λογική έχει άμεσο αντίκτυπο στην περιοχή που εμφανίζεται. Μεταβάλλει τη σκέψη και τον τρόπο συμπεριφοράς τόσο του φυσικού όσο και του πολιτισμικού χώρου και δημιουργεί ένα νέο πολιτικοκοινωνικό πρότυπο κατά βάση παντεχνοκρατικό και υλιστικό.

ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΒΑΣ. ΖΟΡΜΠΑ

ΘΕΟΛΟΓΟΥ-ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΥ

http://www.artionrate.com/index.php/blog/arthrografia/buzantinh-texnh/1426-sugxrones-proektaseis-ths-eikonas

Η Αγιογραφία σήμερα

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , , , on August 18, 2015 by anazhtitis

h-agiografia-shmera-1

Η δημιουργία ενός εκκλησιαστικού έργου –δηλαδή η αγιογραφία- είναι έργο θεόπνευστο. Το να παρουσιάζει κάποιος το σωτήριο νόημα της ευαγγελικής αποκαλύψεως,που εμπιστεύεται ο ίδιος ο Θεός στον ταλαντούχο και χαρισματούχο τεχνήτη αγιογράφο, δεν μπορεί να καθορισθεί μέσα σε απλά επαγγελματικά πλαίσια και μόνο. Και σίγουρα δεν μπορεί να μείνει κανείς ανενεργός απέναντι στις προκλητικές σκηνές που μπορεί να αντικρύσει αγιογράφους επαγγελματίες με το ένα χέρι στο πινέλο και στο άλλο το τσιγάρο! Ή να ιστορούνται εικόνες ανάμεσα σε ακούσματα ροκ ή οποιασδήποτε άλλης μοντέρνας μουσικής. Εδώ οι πιστοί έχουν ένα λόγο να πουν και δεν πρέπει να δέχονται εικόνες που ιστορούνται μέσα στο κλίμα αυτό. Η τέχνη είναι μια γλώσσα θεόπνευστη και εκφράζεται μέσα από τα χρώματα, τις γραμμές και τις φόρμες και έχει δημιουργηθεί από την καθολική πορεία της Εκκλησίας στην ιστορία, γράφει ο μεγάλος Ρώσσος αγιογράφος, L. Ouspensky (1902-1987).

eikones_0057a

 

Αλλά υπάρχει και η άλλη διάσταση που θα πρέπει να δούμε και να προσεγγίσουμε. Τί μπορεί να σημαίνει η εικόνα στη σημερινή εποχή μας, όπου η εικονολατρεία και η εικονομαχεία είναι και πάλι στο προσκήνιο; Γνωρίζουμε όλοι ότι η κοινωνία μας έχει χαρακτηρισθεί ως κοινωνία των «εικόνων». Ο σημερινός άνθρωπος βομβαρδίζεται καθημερινά από χιλιάδες εικόνες χάνοντας με τον τρόπο αυτό την αρχέγονη εικόνα του.

Στη φιλοσοφία για πολλά χρόνια είχε επικρατήσει η θεωρία του «θανάτου του Θεού». Ο Θεός είναι νεκρός έλεγε ο Νίτσε, και αργότερα ο Σαρτρ, αν και πίστευε ότι κάτι τέτοιο είναι ένα θέμα μακρυά από την πραγματικότητα. Αλλά πώς είναι δυνατόν να μιλά κανείς για το θάνατο ενός Θεού; Είναι δυνατόν να αναφερόμαστε στο θάνατο και τη ζωή ενός Θεού; Κι εδώ πρέπει να επισημάνουμε τη διαφορά ανάμεσα στο θάνατο του θεού (με μικρό) και το θάνατο των Θεών, δηλαδή των ειδώλων, για τα οποία μιλούσε ο Νίτσε. Και το είδωλο δεν είναι τίποτε παραπάνω παρά ένα ιδεολογικό εργαλείο στα χέρια των αθεϊστών για να δώσουν μια πνευματική υπόσταση στη σκέψη τους. Το είδωλο, γράφει ο Jean Marion, μας δείχνει το πρόσωπο ενός θεού. Το είδωλο δεν ομοιάζει στον πιστό αλλά στο θείο. Κι αυτό το θείο δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο προσωπικός μας θεός. Η διαφορά όμως είναι τεράστια όταν μιλούμε για το πρόσωπο στην εικόνα. Ο Ν. Μπερδιάεφ τονίζει, ότι στο πρόσωπο του Χριστού ο Θεός γίνεται ο ίδιος πρόσωπο και στη συνέχεια ο άνθρωπος μπορεί να αναγνωρίσει το δικό του πρόσωπο. Το πρόσωπο απελευθερώνει τον ανθρώπινο εγωϊσμό και βοηθά στην προσωπική μου υπέρβαση για να μπορέσω να δω «πρόσωπον προς πρόσωπον» την αλήθεια.

p58_5-(58st1-31)

 

Αλλά επανερχόμενοι στα παραπάνω το ερώτημα γίνεται ουσιαστικότερο. Για ποιό θείο μιλούμε; Ποιά ταύτιση του ειδώλου με το θείο νοείται εδώ; Πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο Χριστιανός σε καμία περίπτωση δεν χρειάζεται κάποιο συγκεκριμένο είδωλο για να επικοινωνήσει με τον Θεό. Εδώ η έννοια της «συνεργείας» είναι το κλειδί. Η επικοινωνία αυτή είναι μια θεοφάνεια. Ο Θεός αποκαλύπτεται στον άνθρωπο χωρίς την ύπαρξη των ειδώλων. Αποκαλύπτεται ο αληθινός Θεός «… εν δύο φύσεσιν ασυγχύτως, ατρέπτως, αδιαιρέτως, αχωρίστως», χωρίς να κρύβεται ανάμεσα σε σκιές. Γιατί όμως διαφέρει η εικόνα από το είδωλο; Εδώ η ίδια η Βίβλος θα μας βοηθήσει στην κατανόηση αυτής της διαφοράς. Εάν στην Παλαιά Διαθήκη ο άνθρωπος φοβάται να κατανοήσει τον Θεό –του δίδει μάλιστα το όνομα ΓΙΑΧΒΕ, ο ΩΝ-, στην Καινή Διαθήκη ο ίδιος ο Θεός είναι δίπλα στον άνθρωπο. Τον αισθάνεται δίπλα του, του πιάνει το χέρι, διαλογίζεται μαζί του. Η εικόνα δεν είναι μόνον το μέσο επικοινωνίας στη λατρευτική μας ζωή. Είναι κάτι παραπάνω. Είναι αυτό που πρέπει να γίνει ο καθένας μας όχι «εν ουρανοίς» αλλά… «επί της γης».

Ζούμε σε μια πληθωρική εποχή που δυσκολευόμαστε να παρακολουθήσουμε τις ραγδαίες κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις. Η ίδια η εκκλησιαστική τέχνη πρέπει κι αυτή να προσέλθει σε διάλογο και να δώσει τη δική της μαρτυρία. Από τη στιγμή που χάθηκε το λειτουργικό μας βίωμα είναι επόμενο να βρισκόμαστε αδύνατοι να «διαλογισθούμε» και με την εικόνα. Αυτή όμως διατηρεί πάντοτε, κρυφά ή φανερά, τη διαχρονικότητά της και μας προσκαλεί να την αναζητήσουμε. Ευχής χρεία!

ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΒΑΣ. ΖΟΡΜΠΑ

ΘΕΟΛΟΓΟΥ-ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΥ

http://www.artionrate.com/index.php/blog/arthrografia/buzantinh-texnh/1417-agiografia-shmeraΗ Θεολογία της Εικόνας – β’ μέρος

Θεολογία της Εικόνας

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , , , , , on August 18, 2015 by anazhtitis

theologia-eikonas-eksofullo

Ὀ ἀπερίγραπτος Λόγος τοῦ Πατρός, ἐκ σοῦ Θεοτόκε περιεγράφη σαρκούμενος, καὶ τὴν ῥυπωθεῖσαν εἰκόνα, εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀναμορφώσας, τῷ θείῳ κάλλει συγκατέμιξεν.

Ἀλλ’ ὁμολογοῦντες τὴν σωτηρίαν, ἔργῳ καὶ λόγῳ ταύτην ἀνιστοροῦμεν. (Κοντάκιον Αὐτόμελον, Ἦχος πλ. δ’). Το Κοντάκιον της Κυριακής της Ορθοδοξίας, παρ’ ότι σύντομο, είναι πλούσιο σε δογματικό περιεχόμενο. Στο σημείο αυτό περιγράφεται όλο το μυστήριο της οικονομίας του Θεού «εν τρισίν υποστάσεσι δοξαζόμενον και αυτώ μόνω λατρεύοντες…». Γι’ αυτό και ο Ευσέβιος απευθυνόμενος προς τη βασίλισσα Κωνσταντίαν, γνωστή για τις αρειανές της θέσεις, γράφει: «Ο Χριστός γεννήθηκε από τον απερίγραπτο Λόγο του Πατρός, αλλά σαρκούμενος σε μια μητέρα που μπορεί να περιφραφεί μπορούμε και εμείς να τον ιστορίσουμε –δηλαδή να αγιογραφήσουμε- τον Θεό και Άνθρωπο κατ’ εικόνα της μητέρας Αυτού, της Παναγίας».

eikones_0062

 

Πράγματι οι Πατέρες της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου προσπάθησαν με τόλμη, θα μπορούσαμε να πούμε, να ορίσουν «τι είναι» και «τι δεν είναι» αγιογραφία και εικόνα. Στους «Όρους της ιδίας Συνόδου μεταξύ άλλων τονίζεται ακόμη ότι: «Ώσπερ γαρ τις άνθρωπος αναζωγραφών, ουκ άψυχον ποιεί τον άνθρωπον, αλλ’ εικόνος εμψυχόμενος μένει, και η εικών αυτού λέγεται παρά το εοικέναι, ούτως και την εικόνα του Κυρίου ποιούντες, τεθεωμένην την σάρκα του Κυρίου ομολογούμεν, και την εικόνα ουδέν έτερον ίσμεν η εικόνα δηλούσαν την του πρωτοτύπου μίμησιν. Ένθεν και το όνομα αυτού κεκλήρωται, και κατ’ αυτό κοινωνεί μόνον, και δια τούτο σεπτή και αγία».

Τα παραπάνω βασικά θεολογικά κείμενα –και πλείστα ακόμη- εκφράζουν με σαφήνεια την αντίληψη που είχαν οι Πατέρες της Εκκλησίας μας για τη θεολογία της εικόνας. Η προσκύνησις αποδίδεται στην αγιογραφια επειδή ανάμεσα σε αυτήν και στο εικονιζόμενο πρόσωπο υπάρχει ένας σύνδεσμος. Ποιά είναι όμως η βασική προϋπόθεση για να μπορέσει να είναι ενεργητικός ο σύνδεσμος αυτός; Η απάντηση δίδεται μέσα από τον τρόπο έκφρασης της «σάρκας» στην εικόνα.

p7-7-spathia-(7k-10spa-40)

 

Η «σάρκα» δεν είναι απλώς μια έμψυχος σάρκα, αλλά η θεωθείσα σάρκα. Για τον λόγο αυτόν ο εκφραστικός Θεόδωρος ο Στουδίτης για να περιγράψει το μέγεθος της διαφοράς ανάμεσα στην «ανθρώπινη» και τη «θεϊκή σάρκα», απειλαγμένη από τη «δουλεία της φθοράς» κατά την έκφραση του Αποστόλου Παύλου, χρησιμοποιεί τα ρήματα «ανακράζειν», «καταπίνει», «μεταβάλλειν», «μετασκευάζειν», «μεταμορφούν», «αποθανατίζειν» κλπ.

Με άλλα λόγια επιβεβαιώνεται εδώ και η βασική σχέση μεταξύ εικόνος και του ιερού Ευαγγελίου. Η εικόνα μιλά και μεταφέρει το μήνυμα της «εν Χριστώ» μεταμόρφωσης του Χριστιανού. Με το Βάπτισμά του μεταφέρει την «εικόνα» εκείνη που πρέπει να διαφυλάξει όχι μόνον ως ιστορική μνήμη αλλά και έμπρακτα στην καθημερινή του ζωή.

Η πράξη επιβεβαιώνει τα παραπάνω όταν τόσες και τόσες φορές βλέπουμε στις Εκκλησίες μας γιαγιάδες, παππούδες και γονείς να σηκώνουν τα μικρά παιδιά να προσκυνήσουν την εικόνα ή το ιερό Ευαγγέλιο.

theologia-eikonas-7

Αυτό μέσα στην απλότητά του εκφράζει έμπρακτα το μεγαλείο της εκκλησιαστικής μας Ορθόδοξης παράδοσης. Ευαγγέλιο και αγιογραφία, κατά τους Πατέρες της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου εκφράζουν το ένα και αυτό: «Και θείαις γραφαίς, εντυγχάνοντες, και βίους ανδρών αγίων αναγινώσκοντες και εικονικάς αναζωγραφίσεις ορώντες, των κατά Θεόν αυτών έργων εν αναμνήσει γινόμεθα». Και σε άλλο σημείο αναφέρεται και το εξής. Είτε με την μελέτη των γραφών είτε «δι’ εικονικής ανατυπώσεως… διανιστάμεθα προς την των πρωτοτύπων μνήμην τε και επιπόθησιν».

ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΒΑΣ. ΖΟΡΜΠΑ

ΘΕΟΛΟΓΟΥ-ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΥ

http://www.artionrate.com/index.php/blog/arthrografia/agioreitikh-zwh/1407-theologia-eikonas

Θεολογική ερμηνεία της Γεννήσεως

Posted in Uncategorized with tags , , , , , , , on December 15, 2014 by anazhtitis

Το πνευματικό μεγαλείο, το μυστικό βάθος και το αισθητικό κάλλος της Ορθοδόξου τέχνης συνεργούν στη μετοχή του πιστού στο καλοάγγελτο γεγονός της ενανθρώπισης. Μέσα στο χώρο της Εκκλησίας ο πιστός ζει το μυστήριο της σαρκώσεως με τις αισθήσεις του, που μεταμορφώνονται για να γίνουν μέσα επικοινωνίας με το άρρητο. Προσκυνώντας την εικόνα της Γεννήσεως ανταποκρίνεται στο κέλευσμα της ψαλμωδίας «δεύτε ίδωμεν πιστοί» και «βλέπει» με τα μάτια του την θεολογία της σαρκώσεως αισθανόμενος την ευφροσύνη της θείας συγκαταβάσεως και κενώσεως.

ermhneiagennhsh4

Ο εικονογραφικός τύπος διαμορφώθηκε έτσι ώστε να συνοψίζει τη θεολογία της Γεννήσεως ντύνοντάς την με άρτια αισθητική μορφή. Η παράσταση έχει οργανωθεί αντιρρεαλιστικά και συμβολικά συνθέτοντας στοιχεία από την ιστορική πραγματικότητα, πνευματικά και διαχρονικά. Το βουνό, το σπήλαιο, η φάτνη, τα ζώα συνυπάρχουν με τον χρυσό κάμπο που είναι ο πνευματικός χώρος του ουρανού. Έτσι η εικόνα αμέσως παρουσιάζει την σύνθεση του γήινου και του ουράνιου, του ανθρώπινου και του θείου.

Όλες οι μορφές έχουν ειδικό νόημα και συμβολισμό. Η Γέννηση τοποθετείται μέσα σε σπήλαιο, στοιχείο που δεν προέρχεται από τα Ευαγγέλια, αλλά από την παράδοση που ξεκινάει μεν από το απόκρυφο το λεγόμενο Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου αλλά την παίρνει ο ορθόδοξος θεολογικός στοχασμός (Ιουστίνος ο φιλόσοφος και μάρτυς) και την καθιερώνει η υμνογραφία με τον Ρωμανό «και η γη το σπήλαιον τω απροσίτω προσάγει» (Κοντάκιον), και τους άλλους Υμνωδούς των Χριστουγέννων: «Τι σοι προσενέγκωμεν Χριστέ ότι ώφθης επί γης ως άνθρωπος… η γη το σπήλαιον» (Ιδιόμελον Εσπερινού), «τω σήμερον εν σπηλαίω τεχθέντι» (κάθισμα Όρθρου).

ermhneiagennhsh11

Η φάτνη εικονίζεται μέσα σε σκοτεινό σπήλαιο. Το μαύρο σπήλαιο συμβολίζει τον κόσμο που ήταν σκοτισμένος από την αμαρτίαν. Επίσης συμβολίζει τον Άδη. Έτσι για να πλησιάσει την άβυσσο ο Χριστός τοποθετεί μυστικά τη γέννησή Του στο βάθος του χάσματος, όπου το κακό ζει στην τελευταία του πυκνότητα. Ο Χριστός, το Φως του κόσμου, είναι   ο καθήμενος «εν σκότει και σκιά θανάτου». Η φάτνη, το σπήλαιο, τα σπάργανα είναι όλα δείγματα της κένωσης της θεότητας και της άκρας ταπείνωσης. Μέσα στο σπήλαιο εικονίζονται ένα βόδι και ένας όνος. Ο αγιογράφος εμπνέεται από την προφητεία του Ησαΐα «έγνω βους τον κτησάμενον και όνος την φάτνην του Κυρίου αυτού. Ισραήλ δε με ουκ έγνω».

ermhneiagennhsh12

Ο Χριστός εικονίζεται σπαργανωμένος. Η εικονογραφία εδώ ακολουθεί πιστά την ευαγγελική διήγηση «και εσπαργάνωσεν αυτόν και ανέκλινε αυτόν εν τη φάτνη» (Λουκ. 2,7). Το φασκιωμένο βρέφος παραπέμπει οπτικά σε μορφές νεκρών (όπως του Λαζάρου), δίνοντάς μας έτσι μια ακόμα νύξη για το σάββανο και την ταφή του Κυρίου.

ermhneiagennhsh9

Η Παναγία είναι η μορφή, όπου διακρίνεται για το μέγεθός της και την κεντρική θέση που κατέχει στην εικόνα. Η Θεοτόκος είναι μισοξαπλωμένη και μισοκαθισμένη και η στάση της ανάλαφρη για να τονιστεί η απουσία του πόνου και η παρθενική γέννηση του Χριστού. Η γέννηση ήταν ανώδυνη.

ermhneiagennhsh3

Μέσα στο σπήλαιο δεν υπάρχει άλλο πρόσωπο από την Μητέρα και το Βρέφος. Μόνο τα δύο ζώα (βόδι και ονάριο), που η παρουσία τους είναι μια ζωγραφική υπόμνηση των καυτερών για το Ισραήλ λόγων του Ησαΐα. Η αποστασία του εκλεκτού λαού του Θεού στηλιτεύεται με τον διακριτικό αυτόν τρόπο μέσα στην εικόνα.

ermhneiagennhsh5

Στο κάτω μέρος εικονίζεται ο Ιωσήφ μακριά από το βρέφος και σε μια γωνιά για να φανεί το αμέτοχον του Ιωσήφ στην Σάρκωση του Χριστού. Επίσης ο Ιωσήφ δεν είναι ο πατέρας του βρέφους, αλλά ο προστάτης της Αγίας οικογένειας. Ο Ιωσήφ είναι σκεφτικός και στηρίζει το κεφάλι του με το αριστερό χέρι. Κοντά του βλέπουμε ένα βοσκό στηριγμένο στη γκλίτσα του. Στο πρόσωπό του οι Πατέρες βλέπουν τον πειρασμό που ρίχνει στην ψυχή του Ιωσήφ την αμφιβολία και τις σκέψεις.

ermhneiagennhsh6

Επίσης στην όλη εικόνα ιστορούνται οι ποιμένες. Οι ποιμένες, ανοιχτόκαρδοι, καλοκάγαθοι, ειρηνικοί άνθρωποι δέχονται με κατάπληξη, αλλά και χαρά το μήνυμα του ερχομού του Μεσσία, αντιπροσωπεύοντας την αγαθή μερίδα των αληθινών Ισραηλιτών που άκουσαν το καλό άγγελμα της σωτηρίας και το ενστερνίστηκαν αμέσως.

ermhneiagennhsh8

Οι Μάγοι είναι οι σοφοί και διαβασμένοι, που όμως η γνώση τους δεν στέκει εμπόδιο στην προσκύνηση του σαρκωθέντος Λόγου. Γι’ αυτό και η τέχνη της Εκκλησίας δίνει μεγάλη σημασία στην παρουσία τους. Οι Μάγοι, με τις λαμπρές και παράξενες στολές τους, είναι οι αναζητητές που πασχίζουν να βρουν την Αλήθεια έξω από το χώρο του Ισραήλ. Αντιπροσωπεύουν τους ανά τους αιώνες αναζητητές της αλήθειας που μέσα από τους πολυδαίδαλους ατραπούς της σκέψης ακολουθώντας τον αστέρα της εσώτερης παρόρμησής τους φτάνουν κάποτε με ταπείνωση στην απλότητα της Φάτνης για να καταθέσουν τα δώρα του πνευματικού τους μόχθου και να χαρούν μαζί με τους ποιμένες. Τέλος, οι Μάγοι εικονίζονται με διαφορετική ηλικία για να υποδηλωθεί ότι ο Χριστός φωτίζει όλους τους ανθρώπους ανεξάρτητα από ηλικία.

ermhneiagennhsh0

Τέλος η μοναδική ακτίνα που εξέρχεται από τον ουρανό και καταλήγει στο σπήλαιο πάνω από το βρέφος, σημαίνει την μια ουσία του Θεού αλλά χωρίζεται σε τρεις λάμψεις, για να προσδιορίσει τη συμμετοχή των  τριών προσώπων στην θεία οικονομία της σωτηρίας.

ermhneiagennhsh10

Επίσης οι αγγελικές δυνάμεις προσφέρουν τη δοξολογία και ευαγγελία του χαρμόσυνου μηνύματος στους βοσκούς ότι «ετέχθη σήμερον σωτήρ ος εστίν Χριστός Κύριος». Σε κάποιες εικόνες υπάρχει σε κυκλικό σχήμα η επιγραφή από το κατά Λουκά Ευαγγέλιο,«Δόξα εν υψίστοις Θεό και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία».

ermhneiagennhsh7

Η όλη σύνθεση κλείνει με ένα ακόμα επεισόδιο, που προέρχεται από τα Απόκρυφα: το πρώτο λουτρό του βρέφους. Στο πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου περιγράφονται διάφορες φροντίδες για τον τοκετό της Μαρίας καθώς και η μαία και η βοηθός της που συνδράμανε την Παναγία και έλουσαν το αρτιγέννητο. Εικονογραφικά η σκηνή κατάγεται από αρχαία παράσταση λουτρού του Διονύσου. Η χριστιανική τέχνη από τους πρώτους αιώνες προσέλαβε το θέμα. Εξαίρεση σημειώνεται τον 18ον αι. στο Άγιο Όρος, όπου η σκηνή θεωρήθηκε μειωτική της θεότητος και κατά συνέπεια απόβλητη. Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης αναφέρει ότι «το δε να ιστορούνται γυναίκες τινες πλύνουσαι τον Χριστόν εν λεκάνη, ως οράται εν πολλαίς εικόσι της Χριστού γεννήσεως, τούτο είναι παντάπασιν ατοπώτατον». Εξηγώντας αυτή τη θέση του ο Άγιος λέει ότι η Θεοτόκος δε γέννησε με πόνους και ωδίνες όπως οι άλλες γυναίκες για να χρειάζεται η σκηνή του λουτρού. Έτσι το θείο βρέφος ήταν καθαρό από την ακαθαρσία.

Παραταύτα όμως η σκηνή επεκράτησε. Στην ορθόδοξο αίσθηση του λαού της εκκλησίας δεν προξένησε κανένα σκανδαλισμό. Είδε στην απεικόνιση αυτή μια ακόμη έκφανση της σαρκώσεως και ενανθρωπίσεως. Μερικοί μελετητές και θεολόγοι βλέπουν και μια προεικόνιση της Βαπτίσεως.

***

Η ορθόδοξη εικόνα της Γεννήσεως μορφοποιεί την διδασκαλία της Εκκλησίας κρατώντας όλο το θεολογικό βάθος της, καθώς βρήκε στην έκφραση το μέτρο ανάμεσα στο θείο και το ανθρώπινο. Με την ταυτόχρονη αναπαράσταση μέσα στη ίδια σύνθεση γεγονότων που διαφέρουν μεταξύ τους χρονικά σημαίνει απελευθέρωση από την αντίληψη του χρόνου ροής και διαδοχής, δίνεται μια άλλη αίσθηση του χρόνου που τα αντιμετωπίζει όλα σαν παρόν. Αυτή η αντίληψη είναι αποτέλεσμα της κατανόησης του μυστηρίου της Σαρκώσεως, σαν γεγονότος ιστορικού, αλλά και μυστηριακού, εξωχρονικού. Γιατί ο Χριστός που γεννήθηκε στην ορισμένη χρονική στιγμήν «ότε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου» (Γαλ. 4,4) δεν έπαυσε να είναι ο «προ αιώνων υπάρχων» ο άχρονος Υιός.

Αυτή τη θεώρηση του χρόνου δίνει η Ορθόδοξη εικόνα της Γεννήσεως και με αυτό το τρόπο κάνει σύγχρονο το γεγονός και καλεί τον πιστό να συμμετάσχει και να δει τον τόπο όπου εγεννήθη ο Χριστός. Αυτό είναι και το μεγάλο επίτευγμα της Βυζαντινής ζωγραφικής. Πέτυχε να φανερώσει με χρώματα και σχήματα την ενανθρώπιση στην σωτηριώδη, θεολογική διάσταση και χωρίς να μας στερήσει την αισθητική χαρά που γεννιέται από την μεγάλη τέχνη, κατόρθωσε να καταστήσει την εικόνα πύλη εισόδου στο μυστήριο που μπαίνουμε με ευφροσύνη και δοξολογία.

ermhneiagennhsh1

Ο αγιογράφος πατέρας Πεύκης φιλοτέχνησε την αγιογραφία αυτή ακολουθώντας τα προστάγματα της βυζαντινής τέχνης. Μαθητής ο ίδιος, στην Αθωνιάδα Σχολή του Αγίου Όρους, αργότερα ιερέας και σήμερα γνωστός αγιογράφος σε όλο τον κόσμος, με τα έργα του αποδίδει την σύγχρονη έκφραση της βυζαντινής παράδοσης του Αγίου Όρους. http://www.artionrate.com/index.php/eshop/agiografies/xeiropoihto-finirisma/xrisou-gennhsis-detail

ermhneiagennhsh13

Κύριο χαρακτηριστικό της σύνθεσης είναι η λιτότητα και η αυστηρή συμμετρία με κεντρικό άξονα το βράχο του σπηλαίου που τονίζει με έμφαση το ξαπλωμένο σε ξύλινη φάτνη βρέφος. Ως προς τα τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά της εικόνας, ο καλλιτέχνης μένει προσηλωμένος στην Βυζαντινή παράδοση των παλαιολόγειων χρόνων. http://www.artionrate.com/index.php/eshop/agiografies/monadikes-anatupwseis/h-gennhsh-tou-xristou-detail

ΜΕΛΕΤΙΟΣ ΑΠ. ΒΑΔΡΑΧΑΝΗΣ
ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ

http://www.artionrate.com/index.php/artion-magazine/artion-kalesma/1125-theologikh-ermhneia-eikonas-ths-gennhsews

ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΟΡΤΑΪΤΙΣΣΑ ΤΩΝ ΙΒΗΡΩΝ

Posted in Uncategorized with tags , , , on July 25, 2014 by anazhtitis

Η πιο πολύτιμη εικόνα του Αγίου Όρους και η απίστευτη ιστορία της

Πρόκειται για το πιο σημαντικό κειμήλιο του Αγίου Όρους μαζί με την εικόνα του «Άξιον Εστίν». Η Παναγία η Πορταΐτισσα των Ιβήρων και η ιστορία της έχει κάνει πολλούς να δακρύσουν αλλά και να πιστέψουν.

Αυτήν την μοναδική εικόνα προσκύνησε και ο Πατριάρχης της Ρωσίας κ. Κύριλλος, αποδίδοντας φόρο τιμής στην Κυρά του Άθωνα.

portaitisa_02

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

Σύμφωνα με την παράδοση αλλά και μαρτυρίες, η εικόνα ανήκε σε μια οικογένεια που ζούσε στη Νίκαια της Μικράς Ασίας τον 8ο αιώνα. Το 829 μεσούσης της «εικονομαχίας» η γυναίκα πουν την είχε αναγκάστηκε να την ρίξει στην θάλασσα για να μην καταστραφεί από τους εικονομάχους.

Επί 170 χρόνια η εικόνα ήταν χαμένη. Μέχρι το 1004. Τότε καλόγεροι της Μονής Ιβήρων είδαν στην θάλασσα ένα φως. Το φως αυτό ήταν ορατό κι από άλλες Μονές.

Περίεργοι να δουν τι συμβαίνει στη θάλασσα πολλοί μοναχοί μπήκαν στις βάρκες και πήγαν προς το φως, όπου διέκριναν μια εικόνα. Όσο πλησίαζαν όμως η εικόνα απομακρυνόταν. Αδυνατώντας να την πλησιάσουν, επέστρεψαν στη Μονή Ιβήρων όπου προσευχήθηκαν.

Η απάντηση του Θεού δόθηκε μέσω ενός ασκητή, του Γαβριήλ ο οποίος λένε πως άκουσε τη φωνή της Παναγίας να του δίνει συγκεκριμένες εντολές.

«Πήγαινε στο Μοναστήρι σου και πες στον ηγούμενο ότι ήρθα για να τους δώσω την εικόνα μου. Μετά, βάδισε στη θάλασσα, για να γνωρίσουν όλοι την αγάπη και πρόνοια που έχω στο Μοναστήρι σας.» Έτσι κι έγινε.

Ο Γαβριήλ πήγε στη θάλασσα και η εικόνα τον πλησίασε. Επί τρία μερόνυχτα οι Μοναχοί έψαλλαν δοξολογίες προς την Παναγία για το Θαύμα, το οποίο όμως δεν είχε ολοκληρωθεί.

Η εικόνα μεταφέρθηκε στο καθολικό της Μονής Ιβήρων. Παραδόξως όμως χανόταν και εμφανιζόταν στην πόρτα της Μονής.

Οι μοναχοί την επέστρεφαν στο καθολικό και η ιστορία επαναλαμβανόταν.

portaitisa_01

Μέχρι που ο Γαβριήλ άκουσε ξανά τη φωνή της Παναγίας «Πες στον ηγούμενο να παύσετε να με πειράζετε, διότι δεν ήρθα στο Μοναστήρι για να με φυλάτε σεις, αλλά ήρθα για να γίνω εγώ φύλακας και φρουρός σας και σ’ αυτήν και στην μέλλουσα ζωή. Και όσοι θα ζήσουν με ευλάβεια και φόβο Θεού και δεν αμελούν στην απόκτηση των αρετών, και τελειώσουν την πρόσκαιρη ζωή τους σ’ αυτόν τον τόπο, ας έχουν θάρρος και να μη φοβούνται την κόλαση διότι αυτή τη χάρη ζήτησα από τον Θεό και Υιό μου και την πήρα. Ως επιβεβαίωση των λόγων μου σας δίνω αυτό το σημείο: Όσο βλέπετε την εικόνα μου στο Μοναστήρι σας, δεν θα λείψη απ’ το Όρος τούτο η χάρις και το έλεος του Υιού μου και Θεού» (ε’ 143).

Με εντολή του τότε Ηγουμένου, κτίστηκε ειδικό παρεκκλήσιο έξω από την πόρτα της Μονής και εκεί απέθεσαν την ιερή εικόνα.

ΘΑΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΘΡΥΛΟΙ

Από το 1004 που βρέθηκε μέχρι σήμερα η εικόνα της Παναγίας δεν έχει βγεί ποτέ από το Άγιον Όρος. Ο θρύλος λέει πως όσο η εικόνα παραμένει στη θέση της το Άγιον Όρος θα είναι άτρωτο.

Άλλος θρύλος λέει πως όταν η εικόνα χαθεί θα είναι σημάδι ότι πλησιάζει η Δευτέρα Παρουσία.

Μάρτυρες των θαυμάτων της Παναγίας είναι τα δεκάδες πολύτιμα αφιερώματα. εγκόλπια αρχιερέων, μετάλλια πρωταθλητών και ολυμπιονικών αλλά και παράσημα ηρώων, κοσμούν το εικόνισμα Της.

Για τους Αγιορείτες και ειδικότερα για τους Ιβηρίτες η Παναγία η Πορταΐτισσα είναι κάτι παραπάνω από ένα απλό εκκλησιαστικό κειμήλιο είναι η ζωντανή παρουσία της Θεοτόκου ανάμεσά τους.

Ο ΑΓΙΟΣ… ΒΑΡΒΑΡΟΣ

Όπως λένε οι Μοναχοί, την εποχή που στη Μεσόγειο δρούσαν πειρατικοί στόλοι, η Μονή των Ιβήρων έγινε στόχος του Άραβα πειρατή Ραχάι. Η παράδοση λέει πως όταν οι πειρατές πλησίασαν τη Μονή για να την λεηλατήσουν δεν τα κατάφεραν.

Επιστρέφοντας στο πλοίο είπαν στον Ραχάι πως μια γυναίκα τους είχε εμποδίσει. Ο ίδιος δοκίμασε να δείξει στους άνδρες του πως όλα ήταν της φαντασίας τους. Φθάνοντας στη Μονή, είδε μπροστά του την εικόνα της Παναγίας. Τότε έβγαλε το ξίφος του και τη χτύπησε στο πρόσωπο. Παραδόξως το εικόνισμα άρχισε να αιμορραγεί στο σημείο που χτυπήθηκε.

Το σημάδι στο εικόνισμα όπως και το αίμα που έχει ξεραθεί με τα χρόνια, φαίνονται

portaitisa_03

Τότε ο πειρατής, κατάλαβε πως δεν είχε να κάνει με κάτι άψυχο. Οι αγιορείτικες παραδόσεις τον θέλουν να μένει στη Μονή των Ιβήρων, όπου βαπτίστηκε Χριστιανός και έγινε μοναχός.

Του έδωσαν το όνομα Δαμασκηνός, αλλά εκείνος θέλοντας να ταπεινωθεί ζητούσε από τους ανθρώπους να τον φωνάζουν Βάρβαρο. Έζησε όλη του τη ζωή μπροστά από την εικόνα της Παναγίας.

Η Εκκλησία τον ανακήρυξε Άγιο, όχι όμως με το βαπτιστικό του όνομα αλλά ως «Άγιο Βάρβαρο». Γιορτάζει στις 15 Μαΐου

http://www.dogma.gr/