Η Ερμηνεία της Ζωγραφικής Τέχνης (β’ μέρος)

ermhneia-zwgrafikhs-texnhs-b-1

Η Ερμηνεία της ζωγραφικής τέχνης αποτελεί εγκόλπιο ορθόδοξης πνευματικότητας.

Η εικόνα δεν είναι καλή επειδή είναι ωραία·πέρα από την ομορφιά του ορατού κόσμου υπάρχει η πραγματικότητα της Βασιλείας του Θεού και η εικόνα δείχνει ακριβώς αυτήν την πραγματικότητα που ξεπερνά σε κάλλος κάθε γήινη ομορφιά. Οι άγιοι ζωγραφίζονται με την τελική πνευματική τους μορφή και όχι σαρκικοί: «το εκ της σαρκός σαρξ εστί, το εκ του πνεύματος πνεύμα εστίν» (Ιω. γ,’6). Κατά συνέπεια, τίποτα δεν γίνεται στην αγιογραφία χωρίς πίστη και προσευχή. Όπως τονίζει επανειλημμένως ο Διονύσιος, μόνο με παράκληση στο Θεό αποκαλύπτονται στον αγιογράφο οι άχραντες μορφές του Κυρίου, της Παναγίας και των Αγίων, μόνον έτσι οδηγείται το χέρι του ζωγράφου από τη θεία φώτιση, ώστε τα δημιουργήματά του να είναι θεία τέχνη. Ο αγιογράφος μιμείται την τελειότητα του Θεού και δανείζει το χέρι του στο Άγιο Πνεύμα, δια χειρός…, και η εικόνα γίνεται προσευχή της Εκκλησίας. Ό,τι πιστεύουμε, ό,τι φρονούμε, ό,τι ψάλλουμε αυτό και ζωγραφίζουμε.

ermhneia-zwgrafikhs-texnhs-b-2

Την ορθόδοξη παράδοση ο Διονύσιος τη διδάχθηκε από τον πατέρα του, Παναγιώτη Χαλκέα, που ήταν ιερέας στο Φουρνά των Αγράφων. Σε ηλικία δώδεκα ετών ο Διονύσιος εγκαταλείπει τη γενέτειρά του και πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη, όπου έμεινε τέσσερα χρόνια σπουδάζοντας τα ιερά γράμματα και την τέχνη της αγιογραφίας. Το 1686, σε ηλικία δεκαέξι ετών, θεία μετοικισθείς επιπνοία εφέσει μοναχικού βίου ήρθε στο Άγιον Όρος, εκάρη μοναχός και εγκαταβίωσε στις Καρυές. Είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη ως άξιος ζωγράφος, ώστε ου μόνον πάντας πανταχόθεν προς αυτόν χάριν χρωματουργίας εικόνων προστρέχειν, αλλά και πολλούς τούτου μαθητάς επιποθούντας γενέσθαι, όπως γράφει ο μαθητής και βιογράφος του Θεοφάνης.

Στις Καρυές γνωρίζει και εξοικειώνεται με το έργο του Μανουήλ Πανσέληνου, που ασκεί καταλυτική επίδραση στο έργο του: «την ολίγην μοι ταύτην τέχνην οπού μετά πολλού κόπου και χρόνου έμαθον σπουδάζοντας παιδιόθεν και μιμούμενος κατά το δυνατόν μοι τον εκ Θεσσαλονίκης δίκην σελήνης λάμψαντα κυρ Μανουήλ τον Πανσέληνον». Με τις προσόδους της αγιογραφίας, ο Διονύσιος ανοικοδομεί εκ βάθρων το κελλίον του και χτίζει περικαλλή ναό αφιερωμένο στον Τίμιο Πρόδρομο. Στην κτιτορική επιγραφή διαβάζουμε: «Ανηγέρθη εκ βάθρων και ιστορήθη ο θείος ούτος και πάνσεπτος ναός του τιμίου ενδόξου Προφήτου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου δαπάνη τε και βοηθεία του εν ιερομονάχοις ελαχίστου Διονυσίου του εκ Φουρνά των Αγράφων και της συνοδείας αυτού. Ιστορήθη δια χειρός του αυτού Διονυσίου εν έτει, αψιά’ [1711]». Το κελλί και ο ναός, με τις τοιχογραφίες και τις φορητές εικόνες, αποτελεί την πρώτη συνολική κατάθεση της μαρτυρίας της τέχνης του. Εκεί, στο κελλί, θα συγγράψει αργότερα την Ερμηνεία βοηθούμενος από τον μαθητή του Κύριλλο τον Χίο. Το έργο βασίζεται σε παλαιότερα χειρόγραφα, που κυκλοφορούσαν από χέρι σε χέρι στις συνοδείες των ζωγράφων διασώζοντας τη μακραίωνη εμπειρία γύρω από την τεχνική, τα χρώματα, τη θεολογία και τους συμβολισμούς της βυζαντινής τέχνης και εικονογραφίας. Το υλικό αυτό το συγκέντρωσε με πολύ κόπο, το αποκατέστησε και το διόρθωσε «μετά πολλής σκέψεως».

ermhneia-zwgrafikhs-texnhs-b-3

Το 1724-1728 μεταβαίνει μεζί με τη συνοδεία του στο Φουρνά, όπου αγιογραφεί τον καθεδρικό ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, ο οποίος αργότερα εκάη ολοσχερώς χωρίς να διασωθεί κανένα έργο του Διονυσίου. Το 1729 ο Διονύσιος επιστρέφει στις Καρυές, επιβλέπει την αποπεράτωση της αγιογραφήσεως του ναού του κελλιού και συγγράφει την Ερμηνεία. Συναντά όμως έντονες αντιδράσεις από άλλους αγιογράφους μοναχούς, που ακολουθούσαν δυτικότροπα πρότυπα και φθονούσαν τη φήμη και το έργο του. Οι παρενοχλήσεις που υπέστη, υποχρέωσαν το Διονύσιο να εγκαταλείψει τον Άθω και να επιστρέψει στα Άγραφα, όπου το 1734 ίδρυσε την Ιερά Μονή της Ζωοδόχου Πηγής στο Φουρνά και σχολείο που διέλαμψε στα σκοτεινά εκείνα χρόνια της δουλείας μορφώνοντας πολλούς διδασκάλους του γένους. Μαθητής του σχολείου διετέλεσε και ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Στη Μονή λειτουργούσε επίσης εργαστήριο αγιογραφίας που ανέδειξε άξιους συνεχιστές του έργου του Διονυσίου. Η τελευταία γραπτή μαρτυρία που σώζεται για τον Διονύσιο είναι μια επιστολή του στον Πατριάρχη Νεόφυτο το 1744. Εκοιμήθη το επόμενο έτος και ετάφη στη Μονή του.

ermhneia-zwgrafikhs-texnhs-b-5

Η ιστορία δεν διέσωσε το κοσμικό όνομα του Διονυσίου. Η άγνοια αυτή ίσως κρύβει μέσα της μια πράξη δικαιοσύνης: ο ιερομόναχος που ανάλωσε το βίο του ανατυπώνοντας και διαφυλάττοντας το σχήμα των αγίων της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας, ταυτίζεται πλήρως, σαν να μην είχε κοσμικό παρελθόν, με το όνομα που έλαβε όταν ενεδύθη το ιερό Σχήμα.

“Ερμηνεία της ζωγραφικής τέχνης”

ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΚ ΦΟΥΡΝΑ

http://www.artionrate.com/index.php/artion-magazine/artion-kalesma/1406-ermhneia-zwgrafikhs-texnhs-b-meros

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: