Προσκύνημα στο Άγιον Όρος

«H αληθινή θρησκεία δεν έχει ναούς, δεν έχει τίποτα δικό της, γιατί είναι όλα δικά της». Είναι γνωστή η βαθιά έλξη που ασκούσε στον Τσαρούχη (1910-1989) το Άγιον Όρος, όπου – αν και άρρωστος σοβαρά – έφτανε ως απλός προσκυνητής τις παραμονές της Μεγαλοβδομάδας για να παρακολουθήσει τις ολονύχτιες ακολουθίες. Το μοναστικό τυπικό τον ενθουσίαζε. Οι αργόσυρτες βυζαντινές μελωδίες τον γοήτευαν.

tsarouxis-2

tsarouxis-1

Στις αρχές Φεβρουαρίου (1981) φύγαμε για το Παρίσι, απ’ όπου επιστρέψαμε παραμονές του Πάσχα. Για τις μέρες του Πάσχα πήγαμε και πάλι στο Άγιον Όρος. Εκεί ο Τσαρούχης γινόταν απλός σαν παιδί. Μικρά διαλείμματα οι ώρες κατά τις οποίες δεν γίνονταν ακολουθίες στην εκκλησία. Τρώγαμε σπαράγγια και άλλα χόρτα του βουνού και δεν επρόκειτο καν περί αισθητισμού, αλλά για διάθεση που ανάβλυζε εκ βαθέων. Εκεί ο Τσαρούχης ήταν πιο αληθινός απ’ ότι στον κόσμο.

Στο Άγιον Όρος βιώναμε μια σπάνια χαρά, τη χαρά της αναμονής, της μετάληψης. Εξομολογείτο πάντοτε, όπως από παιδί είχε συνηθίσει, και θυμόταν αυτό που του είχε πει ένας παπάς στη μικρή εκκλησία της οδού Ευαγγελιστρίας στο Μοναστηράκι: «Η αμαρτία, παιδί μου, λευκαίνει την ψυχή όπως το κύμα της θάλασσας το βότσαλο». «Τι σπουδαίοι ηθοποιοί οι μοναχοί και τι ανεπηρέαστοι», έλεγε. «Από τους κοινούς ηθοποιούς παίζουν καλύτερα ακόμα κι όταν οι θεατές είναι ελάχιστοι».

Η μια ακολουθία διαδέχεται την άλλη. (Διαβάστε εδώ για τις Ακολουθίες του Πάσχα στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου). Το αυστηρά επικό ύφος των πρώτων ημερών της Μεγάλης Εβδομάδας διαδέχεται η δραματικότητα της ακολουθίας των ωρών της Μεγάλης Παρασκευής, και το μεσημέρι, στην κορύφωση της έντασης, διακρίνεται σιγά σιγά να αρχίζει το καταστάλαγμα, η λύση του δράματος, το απλό πένθος, που υπαινίσσεται τη χαρά της Αναστάσεως. Το χαροποιό πένθος των Πατέρων, (Διαβάστε εδώ ένα άρθρο του πατρός Μωυσή αγιορείτη για το νόημα του πόνου στην ζωή μας), η χαρμόσυνη μελαγχολία όπως στο βλέμμα του Κυρίου και του Αδώνιδος, η συνάντηση του γήινου με το αιώνιο.

tsarouxis-5

Βυζαντινή Μουσική

Έλεγε: «Και πάνω απ’ όλα πάλι η μουσική η βυζαντινή, που δεν έχει τίποτα το ειρωνικό κατά το ύφος των εμβατηρίων. Αυτό είναι βέβαια και το παράπονο όλων των αριστερών, κομμουνιστών και μη, ότι δεν μπορεί σύγχρονος στρατός να παρελάσει με καμιά μουσική σύνθεση βυζαντινή ή μεταβυζαντινή. Οι νεώτεροι μουσικοί κατάφεραν να δημιουργήσουν αυτό το ιδεώδες των εμβατηρίων, παίρνοντας μερικούς ρυθμούς από τη γειτονική Γιουγκοσλαβία και τη Βουλγαρία, ίσως κι από τη Ρουμανία.

Ο αμανές κατάγεται από τα βυζαντινά μέλη και αυτή η επίδρασις γίνηκε, όταν το Ισλάμ θέλησε να κατακτήσει τον κόσμο. Η κατεργασία της μουσικής, όπως και της αρχιτεκτονικής, γίνεται σε μια εποχή που οι Άραβες θέλουν να είναι κοσμοκράτορες, όπως οι Βυζαντινοί. Οι μελέτες όσο είναι δυνατόν επιμελημένες σχετικά με την αρχή της αραβικής τέχνης, αρχιτεκτονικής και μουσικής, θα μπορούσαν να το δείξουν αυτό.

tsarouxis-6

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ό,τι είχαν πάρει από την ελληνιστική Ελλάδα, επαναλάμβαναν κάτι που συνέβαινε συχνά στην ελληνική ιστορία. Δηλαδή από τα από σκηνής άσματα φθάνομε στον αμανέ, που επηρεάζει την ελληνική μουσική σε μια εποχή που η αραβική αρχιτεκτονική και διακοσμητική επηρεάζουν την ελληνική αρχιτεκτονική. Έχομε έτσι τα λεγόμενα μεκεδονικά σπίτια, τα οποία διαιωνίζουν την παράδοση του τρίκλινου. Τα τρία μιντέρια που αντιμετωπίζουν το τζάκι στον τέταρτο τοίχο ή αλλού.

Ο αμανές, με τα φιλοσοφικά του θέματα, δεν υπάρχει εκεί που δεν υπάρχει ελληνική επίδραση».

tsarouxis-7

Διακοσμητική

«Άλλο θέμα η επίδρασις της αραβοπερσικής διακοσμητικής στην αρχιτεκτονική και άλλο θέμα η καταγωγή αυτών των προτύπων αρχιτεκτονικής. Η ζωγραφική με τοπία πάνω από τις πόρτες, όπως μας διδάσκει η Ραβένα, δείχνει την καταγωγή από ελληνιστικά πρότυπα που είναι μεταξύ χαρτογραφίας και ζωγραφικής. Είναι θεωρίες βασισμένες στην παρατήρηση.

Το ίδιο ισχύει για τις διακοσμήσεις σε αραβικά κτήρια της εποχής της εικονομαχίας στην Ιταλία με διακοσμήσεις κυνηγιών και τοπίων. Επί Μακεδόνων θριαμβεύει η μανιεριστική επιστροφή στην αρχαία Ελλάδα. Ενώ η εποχή των Κομνηνών θέτει ένα τέρμα στον εξελληνισμό της βυζαντινής τέχνης και δη της ζωγραφικής, αυτός επανέρχεται στην εποχή των Παλαιολόγων δριμύτερος και πιο μανιεριστικός. Οι νοσταλγίες της εξελληνισμένης Ανατολής εξακολουθούν ως την εποχή του 17ου αιώνος, αλλά διοχετεύονται από μια άλλη πόλη που δεν είναι πια η Πόλη αλλά η Ρώμη. Αργότερα αυτή η επίδρασις θα ονομασθεί Νεοκλασικισμός.

tsarouxis-9

Ένας νεοκλασικισμός που πλησιάζει και έχει ομοιότητες στο έργο του Σολωμού ιδίως, που μπορεί κανείς να το παρομοιάσει με την περίπτωση του Γκόγια στην ευρωπαϊκή τέχνη. Η πορεία από το νεοκλασικό και ρομαντικό στη μουσική των Μπελίνι, Ντονιτσέτι, Βέμπερ και Μάντζαρου δείχνει πως η Ελλάς με τους προφητικούς ποιητές και μουσικούς προσφέρει με το κατά δύναμιν στην Ευρώπη, την εξέλιξη από το νεοκλασικό στο ρομαντικό.

Και πάντοτε η υπεροχή της Ορθοδοξίας, πάντοτε απέναντι στον δυτικού τύπου χριστιανισμό ο οποίος δίδει μια ψευδή ενότητα σε λαούς που τους χωρίζει άβυσσος θρησκευτικών αντιλήψεων μεταξύ τους. Όλα τα εβραϊκής καταγωγής προϊόντα βοηθούν πάντοτε τους ελεύθερους λαούς να αδικούν τους υπόδουλους, και αυτό γιατί δίνουν μια ενότητα.

Ο δυτικός πολιτισμός επιστρέφει με έναν τρόπο περίεργο και προσωπικό σε παλαιούς πολιτισμούς. Μιλούμε για επιστροφή στη Ρώμη, στην Ελλάδα κλπ. Η Αναγέννηση είναι μια επιστροφή στο Βυζάντιο τόσο προσωπική, τόσο καταπληκτική, που φαίνεται να είναι μια βιαία αποχώρησις από το Βυζάντιο.

Ο δυτικός χριστιανισμός επιστρέφει στο Βυζάντιο με τον Καθολικισμό και στη Βίβλο με τους Διαμαρτυρόμενους. Γενικά ιδωμένος όμως ο δυτικός χριστιανισμός είναι μια επιστροφή στον ιουδαϊσμό, περίεργη και αδικαιολόγητη.

Το μεσαιωνικό σκότος δεν είναι άλλο τίποτα παρά η απομάκρυνσις από τη θρησκεία. Όταν η θρησκεία δεν βασίζεται στην ανάγκη της ελευθερίας και ασχολείται εν ονόματι του Θεού με αστυνομικά ζητήματα, τότε έχουμε πάντοτε μεσαίωνα.

Η τρομοκρατία της ψυχής είτε γίνεται με μέσα λογικά (επιστημονικά), είτε γίνεται με μέσα του υποσυνειδήτου (δεισιδαιμονία-ταμπού) είναι το αντίθετο της θρησκείας. Η καλλιέργεια του φόβου, η καλλιέργεια της φυσικής ροπής του ανθρώπου προς το φόβο, είναι μια επανάσταση κατά του Θεού. Χρήσιμη γι’ αυτούς που θέλουν να μπουν ανάμεσα στο Θεό και στους ανθρώπους. Η καλλιέργεια της φυσικής ικανότητας του ανθρώπου να συμφιλιώνεται με το θάνατο είναι η βάση, η ενστικτώδης βάση της θρησκείας.

Η καλλιέργεια της φυσικής τάσεως του ανθρώπου να φοβάται και να ζει, ζώντας το θάνατο είναι το μόνο μέσο των κατακυριευόντων και ειδικότερα του εκτελεστικού τους οργάνου που λέγεται αστυνομία.

Η πειθαρχία, που μόνη αυτή γεννιέται από αγάπη, πίστη και ελπίδα, δεν έχει καμία σχέση με την πειθαρχία που βασίζεται στην τρομοκρατία που οδηγεί στον προ του θανάτου θάνατον, τον μόνον άλλωστε. Η θρησκεία είναι η καλλιέργεια της εσωτερικής ανάγκης του ανθρώπου για ελευθερία».

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Γιάννης Τσαρούχης έμενε στο Ι. Κουτλουμουσιανό Κελλί Αγίου Νικολάου Χαλκιά του Γέροντα Ιερόθεου, προσκυνούσε στο Πρωτάτο, και εξομολογείτο πάντοτε.

Ο Μάνος Χατζιδάκις έγραψε: «Ο Τσαρούχης είναι χριστιανός, όχι γιατί πηγαίνει στην εκκλησία, αλλά γιατί ξέρει να στέκεται μέσα σ’ αυτήν, με την άνεση ενός παπά και με την αγιότητα ενός μικρού παιδιού».

Περισσότερες φωτογραφίες μπορείτε να βρείτε εδώ: http://www.artionrate.com/index.php/artion-magazine/artion-kalesma/1323-proskunhma-sto-oros

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: